مراسم یادبود از ۲۵ سپتامبر به مناسبت سالروز نسل‌کشی هزاره‌ها توسط عبدالرحمان‌خان، پادشاه سابق افغانستان، با حضور شماری از نمایندگان پارلمان و مقام‌های ایالت کاتالونیا اسپانیا، برگزار شد. این مراسم از سوی نمایندگان و فعالان جامعه‌ی هزاره در مرکز فرهنگی «آلباردا» در کاتالونیا برگزار شد. سارا ژاوریتا گوئنر، نائت‌رییس گروه پارلمانی «سوسیالست‌ها و متحدان برای پیشرفت» گفت که حزب سوسیالیست موضوع به‌رسمیت‌شناختن نسل‌کشی هزاره‌ها را از طریق نمایندگان در پارلمان کاتالونیا، پارلمان اتحادیه اروپا و «کنگره مادرید» پی‌گیری خواهد کرد. نمایندگان جامعه‌ی هزاره از اسپانیا و شماری از کشورهای اروپایی با راکل سانس گوئرا، نایب اول پارلمان کاتالونیا و جولی فرناندس اولیوارس، نماینده‌ی گروه چپ جمهوری‌خواه کاتالونیا به‌صورت جداگانه دیدار و در مورد «وضعیت تاریخی و کنونی جامعه‌ی هزاره، تبعیض قومی و مذهبی، وضعیت زنان و دختران، حملات علیه غیرنظامیان، آموزش، مصادره زمین و جابه‌جایی اجباری هزاره‌ها» گفتگو کردند. آنان خواسته‌اند که وضعیت هزاره‌ها در افغانستان باید در چارچوب یک روند تاریخی طولانی از خشونت، تبعیض و محرومیت بررسی شود، نسل‌کشی هزاره‌ها به‌رسمیت شناخته شود و اقداماتی برای جلوگیری از حملات علیه هزاره‌ها توسط جامعه‌ی جهانی، روی دست گرفته شود. نائب اول پارلمان کاتالونیا از وضعیت حقوق‌ بشر و هزاره‌ها در افغانستان ابراز نگرانی کرده و گفته است که مطالبات اعضای جامعه‌ی هزاره را در چارچوب صلاحیت‌های پارلمان، بررسی و پی‌گیری می‌کند. او درباره‌ی تلاش برای مطرح‌شدن مسأله‌ی هزاره‌ها در سطح اروپا و پرداختن به موضوع نسل‌کشی هزاره‌ها در این سطح، صحبت کرده و گفته است که جزئیات این اقدامات در روند پی‌گیری‌های بعدی مشخص خواهد شد. فعالان هزاره همه‌ساله از روز ۲۵ سپتامبر به‌عنوان سالروز نسل‌کشی هزاره‌ها توسط عبدالرحمان، پادشاه سابق افغانستان یادبود می‌کنند.

«شبکه دیاسپورای هزاره» خواستار توجه جامعه جهانی به وضعیت هزاره‌ها در افغانستان و اقدام مؤثر برای حفاظت از حقوق، امنیت و کرامت آن‌ها شده است. این شبکه در نامه‌ای به‌مناسبت ۲۵ سپتامبر، «سال‌روز نسل‌کشی هزاره‌ها در افغانستان» از دولت‌ها، سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و سازمان‌های مدنی خواستار توجه به وضعیت هزاره‌ها در افغانستان شده است. در ادامه آمده است که هزاره‌ها در اواخر قرن نوزدهم با کشتارهای گسترده، سلب مالکیت، بردگی و جابه‌جایی اجباری مواجه شدند. بر اساس شواهد و اسناد تاریخی موجود، وقایع سال‌های ۱۸۹۱ تا ۱۸۹۳ را نسل‌کشی تاریخی هزاره‌ها به رسمیت می‌شناسد. در ادامه آمده است که به رسمیت شناختن نسل‌کشی هزاره‌ها در افغانستان، بخشی از تلاش برای شناخت ریشه‌های تاریخی تبعیض و آسیب‌پذیری هزاره‌ها و گامی در جهت جلوگیری از تکرار چنین فجایعی است. شبکه دیاسپورای هزاره تاکید کرد که با گذشت بیش از ۱۳۴ سال از آن وقایع، هزاره‌ها همچنان با تبعیض، تهدیدهای امنیتی، محدودیت‌های مذهبی و اجتماعی، دشواری دسترسی به عدالت، سلب مالکیت و اخراج و جابه‌جایی اجباری مواجه‌اند. در ادامه آمده است که تداوم برخی از این الگوها، نه‌تنها یادآور اتفاقات ناگوار تاریخی می‌باشد، بلکه نیازمند توجه جدی و اقدام مسوولانه جامعه جهانی نیز است. این شبکه تصریح کرد که هزاره‌ها در افغانستان با محدودیت‌ها و آسیب‌های جدی «امنیت جانی، مالکیت و مسکن، دسترسی به عدالت، آموزش، آزادی مذهب و عقیده، آزادی بیان و مشارکت برابر در زندگی اجتماعی و فرهنگی، اخراج و جابه‌جایی اجباری» مواجه هستند. آن‌ها خواستار مستندسازی و بررسی مستقل نقض‌های جاری حقوق بشری علیه هزاره‌ها، حمایت از قربانیان و خانواده‌های آنان، حفظ شواهد برای پاسخگویی آینده و استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و حقوق بشری برای اعمال فشار بر طالبان شده‌اند. شبکه دیاسپورای هزاره از سازمان ملل متحد، نهادهای بین‌المللی حقوق بشر و دولت‌ها خواسته‌اند موارد کشتار هدفمند هزاره‌ها، آزار و اذیت بر اساس قومیت را به‌صورت مستقل و مستمر مستند و بررسی کنند. اعضای «شبکه دیاسپورای هزاره» بر حمایت از قربانیان، خانواده‌ها و جامعه مدنی هزاره در افغانستان تاکید کرده و گفته جامعه جهانی نباید در برابر وضعیت هزاره‌ها سکوت کند.

پژوهشی درباره تلاش و انگیزه یادگیری زنان و دختران افغانستان در نبود مسیرهای آموزشی، از سوی چندین نویسنده به شمول حسینه جلال جایزه‌ی «کارولین بی‌دکستر» برای بهترین مقاله بین‌المللی در ۲۰۲۶ میلادی را از آکادمی مدیریت دریافت کرد. این پژوهش با عنوان «وقتی همه امیدها از میان می‌رود: حفظ انگیزه‌ی یادگیری در نبود مسیرهای آموزشی»، به بررسی چگونگی حفظ انگیزه یادگیری در شرایطی می‌پردازد که مسیرهای رسمی آموزش در دسترس نیستند. حسینه جلال با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که این مقاله از سوی دیوید ناورات از دانشگاه فنی مونیخ، فروزان دانش از دانشگاه تورنتو و حسینه جلال از دانشگاه پیتسبورگ تهیه شده و در بخش آموزش و توسعه مدیریت آکادمی مدیریت نامزد شده بود. حسینه جلال، یکی از پژوهش‌گران این مقاله تاکید کرد که دریافت این جایزه برایش فراتر از یک افتخار علمی است. او تاکید کرد در شرایطی که دختران و زنان در افغانستان با محدودیت در دسترسی به آموزش روبرو هستند، به‌رسمیت‌شناخته‌شدن پژوهشی درباره تلاش و پایداری آنان در سطح بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای دارد. خانم جلال، ابراز امیدواری کرده که این مقاله، صدای زنان و دختران افغانستانی را بلندتر کرده و نشان دهد که محرومیت از آموزش، آرزو و توانایی یادگیری آنان را از میان نمی‌برد. این پژوهشگر، این افتخار را به زنان و دختران در افغانستان، به‌ویژه کسانی که تجربه‌ها و روایت‌های‌شان بخشی از این پژوهش بوده است، تقدیم کرده است.

مروه سلیم، ورزشکار ۲۴ ساله زنان اهل افغانستان، در مسابقات اتلتیک ۱۰۰ متر زنان بازی‌های آسیایی ناگویا به جایگاه هفتم رسید. رسانه‌های بین‌المللی گزارش داده است که سلیم در هیت دوم این ماده در کنار شش ورزشکار دیگر رقابت کرد و مسافت ۱۰۰ متر را در زمان ۱۳ثانیه و ۴۸ صدم ثانیه پیمود. مروه سلیم در این بازی‌ها در میان هفت شرکت‌کننده در جایگاه هفتم قرار گرفت. ورزشکار تایلند با ثبت زمان ۱۱ ثانیه و ۴۵ صدم ثانیه در جایگاه نخست ایستاد و نمایندگان جاپان و فیلیپین به ترتیب دوم و سوم شدند. رکورد جهانی اتلتیک ۱۰۰ متر زنان ۱۰ثانیه و ۴۹ صدم ثانیه و رکورد آسیایی این ماده ۱۰ثانیه و ۷۹ صدم ثانیه است. در حالی مروه سلیم در بازی‌های اتلتیک ۱۰۰ متر زنان به این مقام می‌رسد که ورزش زنان و دختران در افغانستان از پنج سال به طرف ممنوع شده است.

صندوق امانی ویژه‌ سازمان ملل برای افغانستان در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان و کسب‌وکارها در قندوز و بغلان کمک‌رسانی کرده است. این نهاد امروز (پنج‌شنبه، ۲ میزان) با نشر اعلامیه‌ای گفته است که از طریق پروژه‌ی پیدار، به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان در بغلان و قندوز، در بخش ایجاد سرپناه، تقویت معیشت و تقویت انسجام اجتماعی کمک‌رسانی کرده است. صندوق امانی ویژه‌ی سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که بازگشت هزاران مهاجر به بغلان و قندوز، بر منابع محدود این دو ولایت فشار وارد کرده است و برای بازسازی زندگی بازگشت‌کنندگان هم آن‌ها و هم جوامع میزبان به پشتیبانی بیشتری نیاز دارند. همچنین این نهاد افزوده است که از طریق پروژه‌ی پیدار که از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، سازمان بین‌المللی مهاجرت و برنامه توسعه‌ای ملل متحد تطبیق می‌شود، تلاش می‌شود که هیچ نیازمندی از دسترسی به خدمات باز نماند. قابل ذکر است که بازگشت‌کنندگان به افغانستان در شرایطی به این کشور باز می‌گردند که فرصت‌های کاری به شدت محدود است و تغییرات اقلیمی و بحران اقتصادی اغام مجدد آن‌ها را با مشکل روبه‌رو کرده است. براساس گزارش‌ها، بی‌سرپناهی، بی‌کاری و محدودیت دسترسی به خدمات اساسی به شمول خدمات آموزشی و بهداشتی از مهم‌ترین چالش‌های بازگشت‌کنندگان در افغانستان است.

کلودیا فوینتس خولیو، معاون دست‌یار دبیرکل سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در تازه‌ترین مورد مدعی شده است که برقراری و تامین صلح پایدار بدون حضور زنان و دختران در افغانستان ممکن نیست. خولیو این اظهارات را در حاشیه‌ی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دیدار با نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندگی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد و شماری از فعالان حقوق زنان مطرح کرده است. در این دیدار، بر اهمیت حضور زنان در آموزش، مشارکت اجتماعی و تصمیم‌گیری درباره‌ی آینده‌ی افغانستان تاکید شده است. فوینتس خولیو تاکید کرده است که هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند به ثبات، رفاه و عدالت پای‌دار دست یابد، در حالی که نیمی از جمعیت آن از آموزش، مشارکت و تصمیم‌گیری محروم باشند. همچنین در این دیدار تاکید شده است که صدا، رهبری و حقوق زنان در افغانستان باید در محور گفت‌وگوها درباره‌ی آینده‌ی این کشور قرار داشته باشد و مشارکت معنادار زنان برای صلح پایدار، یک‌پارچه‌گی اجتماعی و توسعه‌ی درازمدت ضروری است. همچنین مقدسه احمدزی، فعال حقوق زن اهل افغانستان در این دیدار گفته است: «ما عمیقاً باور داریم که هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند به ثبات، رفاه یا عدالت پایدار دست یابد، در حالی که نیمی از جمعیت آن از آموزش، مشارکت و تصمیم‌گیری محروم باشند.» او افزوده است که صدای زنان افغانستان، رهبری آن‌ها و حقوق شان باید همچنان در مرکز همه بحث‌ها در باره‌ی آینده‌ی افغانستان قرار داشته باشد. به گفته‌ی خانم احمدزی، مشارکت معنادار زنان تنها یک موضوع حقوق بشری نیست؛ بلکه برای دست‌یابی به صلح پایدار، انسجام اجتماعی و توسعه‌ی درازمدت، ضروری است. قابل ذکر است که پس از بازگشت به قدرت، محدودیت‌های گسترده‌ای بر آموزش، کار، رفت‌وآمد و مشارکت اجتماعی زنان وضع کرده‌اند.

فوزیه کوفی، عضو مجلس نمایندگان در حکومت جمهوریت افغانستان می‌گوید که شهروندان افغانستان با این پرسش زندگی می‌کنند که آیا افغانستان در دموکراسی شکست خورد یا دموکراسی در برابر این کشور شکست خورد. خانم کوفی این اظهارات را در نشست گروه بین‌المللی زنان صلح در کوریای جنوبی مطرح کرده و گفت که تنها گذاشته‌شدن زنان در افغانستان آزمونی‌ است برای جامعه‌ی جهانی در برابر عدالت. وی در ادامه تاکید کرده است که زنان و دختران از پنج سال به این طرف از عرصه‌های آموزش و اشتغال کنار زده شدند. او تصریح کرد که زیرا دولت‌ها از زنان قدرت‌مند تحصیل‌کرده هراس دارند. خانم کوفی با انتقاد از جامعه‌ی جهانی، گفته است که متحدان افغانستان درست زمانی که بیش از همه این کشور به آن‌ها نیاز داشت آن را تنها گذاشتند. فوزیه کوفی افزوده است که باید اطمینان حاصل شود، زمانی که اولویت‌های سیاسی در افغانستان تغییر می‌کند، زنان بار دیگر کنار گذاشته نشوند. در حالی این اظهارات مطرح می‌شود که حکومت سرپرست پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است. این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند. بر بنیاد گزارش‌ها، اگر این ممنوعیت ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به چهار میلیون دختر ممکن است از آموزش محروم شوند.  

محمد‌اسحاق دار، وزیر خارجه‌ی پاکستان از حکومت سرپرست افغانستان خواسته است که تمام محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران را لغو و در سیاست‌های خود در برابر آنان تجدید نظر کنند. آقای دار این اظهارات را امروز (چهارشنبه، ۱ میزان) در نخستین نشست گروه تماس سازمان همکاری اسلامی درباره‌ی افغانستان مطرح کرده و گفت که محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران «غیرقابل توجیه و در تضاد با اصول اسلامی و هنجارهای جامعه‌ی مسلمان» است. همچنین وی خواستار تعامل و گفتگو با حکومت فعلی در سطح منطقه‌ای و چندجانبه شده و گفته است که این تعامل باید آنان را به رعایت تعهدات بین‌المللی‌شان تشویق کند. وزیر خارجه‌ی پاکستان تاکید کرد که افغانستان با تحریم‌ها، تروریسم، مواد مخدر، مشکلات نظام بانکی، بی‌کاری، فقر و نگرانی‌های حقوق بشری روبرو است و وضعیت سیاسی این کشور بیش از پنج سال هنوز از سوی جامعه‌ی جهانی به رسمیت شناخته نشده است. آقای دار از سازمان همکاری اسلامی خواسته است که برای تامین کمک‌های بشردوستانه‌ی کافی برای افغانستان تلاش کند و نیازهای بشردوستانه مردم این کشور بدون ملاحظات سیاسی تامین شود. او بر ثبات اقتصاد افغانستان و احیای نظام بانکی این کشور نیز تاکید کرده و گفته که ایجاد زمینه برای تجارت، فعالیت‌های اقتصادی و پروژه‌های ارتباطی منطقه‌ای می‌تواند به کاهش بی‌کاری و فقر در افغانستان کمک کند. باید گفت که حکومت سرپرست پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است. این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندگی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که زنان و دختران باید در روند اصلی سیاسی افغانستان مشارکت مستقیم و معنادار داشته باشند. آقای فایق امروز (سه‌شنبه، ۳۱ سنبله) این اظهارات را در نشست عالی جانبی هشتادویکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد زیر نام «زنان، صلح، عدالت و آشتی ملی در افغانستان» مطرح کرده و گفته است که اگر زنان از روند آشتی کنار گذاشته شوند، هیچ آشتی معتبری در افغانستان ممکن نیست. وی در ادامه تاکید کرده است که آینده‌ی افغانستان در نهایت باید توسط شهروندان این کشور تعیین شود و همین گونه، بدون عدالت و پاسخ‌گویی، دست‌یافتن به صلح پایدار ممکن نیست. همچنین سرپرست نمایندگی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد افزوده است که دولت طرف‌های اصلی افغانستان نیستد و نمی‌توانند به تنهایی نماینده‌ی تنوع و خواسته‌های شهروندان این کشور باشد. نماینده افغانستان در سازمان ملل تصریح کرد که زنان و دختران باید در هر روند سیاسی آینده درباره افغانستان، به‌صورت مستقیم و معنادار مشارکت داشته باشند و زنان افغانستان نباید تنها به‌عنوان قربانیانی که نیاز به حمایت دارند دیده شوند؛ آنان کنشگران سیاسی و رهبران جامعه هستند. فایق افزود که مشارکت زنان نباید از روند سیاسی جدا شود و به حضور نمادین یا مشورت محدود بماند. همچنین وی بر یافتن یک راه‌حل سیاسی جامع و پایدار تاکید کرد و گفت عدالت، پاسخ‌گویی، به‌رسمیت‌شناختن قربانیان، گفتگو و مصالحه ملی باید همزمان دنبال شوند. نماینده افغانستان در سازمان ملل گفت کشورهای عضو این سازمان و شرکای منطقه‌ای باید زمینه را برای یک روند سیاسی «فراگیر، افغانستان‌محور و به رهبری افغانستانی‌ها» فراهم کنند.