در دل کوه‌های خشک و جاده‌های خاکی افغانستان، زنانی زندگی می‌کنند که برای ابتدایی‌ترین حق انسانی خود، یعنی «سلامت»، باید سفری طولانی، پرخطر و گاه مرگ‌بار را آغاز کنند. در بسیاری از روستاهای دورافتاده، مفهومی به‌نام «کلینیک زنانه» یا «قابله» تنها واژه‌ای‌ست که شاید از زبان رادیو شنیده شود. برای این زنان، بارداری نه نوید تولد، بلکه کابوسی میان مرگ و زندگی‌ست. همین واقعیت تلخ، نقطه‌ی آغاز درک چالش‌های عمیق بهداشت زنان در افغانستانِ محروم است. زیرساخت‌های محدود و فاصله‌های مرگ‌بار در بسیاری از مناطق افغانستان، فاصله‌ی میان خانه تا نزدیک‌ترین مرکز بهداشتی ممکن است چندین ساعت پیاده‌روی یا سفر با وسایل ابتدایی و ناایمن باشد. در ولایت‌هایی چون غور، نورستان یا زابل، نبود جاده‌های مناسب و خدمات بهداشتی، باعث می‌شود که زنان باردار جان خود را پیش از رسیدن به مراکز درمانی از دست بدهند. سیستم حمل‌ونقل اورژانسی تقریباً وجود ندارد و در فصل زمستان، برف و سرما راه‌های ارتباطی را کاملاً می‌بندد. بنا به گزارش‌های فعالان محلی، گاه برای تزریق ساده یک آمپول، زنان ناچارند مسیرهای خطرناک و طولانی را تا نزدیک‌ترین شهر طی کنند — سفری که خود، خطرناک‌تر از بیماری‌ست. کمبود کادر درمانی زن؛ مانعی بر سلامت زنان یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر بهداشت زنان در افغانستان، کمبود پرسنل زن در نظام سلامت است. در بسیاری از مناطق، محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی موجب شده که دختران نتوانند به‌راحتی وارد رشته‌هایی مانند پزشکی یا مامایی شوند. در کنار آن، سیاست‌های اخیر که منجر به بسته شدن مدارس و دانشگاه‌ها بر روی زنان شده، روند تربیت نیروهای متخصص زن را متوقف کرده و حضور زنان شاغل در مراکز درمانی را به‌شدت کاهش داده است. در کشوری که اغلب مردان مجاز به معاینه زنان نیستند، نبود پزشک یا قابله‌ی زن، برابر با نبود دسترسی به درمان است. فقر، ازدواج زودهنگام و آگاهی پایین؛ سه‌ضلعی تهدید سلامت زنان فقر یکی از عمیق‌ترین ریشه‌های بحران بهداشت زنان در مناطق محروم است. خانواده‌های فقیر نه توان مالی برای سفر به درمانگاه را دارند، نه امکان تأمین دارو و خدمات درمانی. ازدواج زودهنگام، یکی دیگر از عوامل بحرانی‌ست؛ دخترانی که در نوجوانی ازدواج می‌کنند، نه تنها از نظر جسمی آماده‌ی بارداری نیستند، بلکه آموزش کافی درباره مراقبت‌های دوران بارداری، تغذیه مناسب یا خطرات زایمان ندارند. پیامدهای این ناآگاهی، عوارضی چون کم‌خونی، فشار خون بالا و سقط‌های پیاپی است. در غیاب آموزش‌های رسمی، باورهای سنتی جای دانش علمی را گرفته‌اند. زنانی که به کلینیک دسترسی ندارند، گاه در خانه و با روش‌های خطرناک سنتی زایمان می‌کنند—روش‌هایی که نه‌تنها سلامت مادر و نوزاد را تهدید می‌کند، بلکه گاهی به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر ختم می‌شود. تأثیر ناامنی و شرایط سیاسی بر بهداشت زنان در مناطق جنگ‌زده افغانستان، مراکز بهداشتی و بیمارستان‌ها اغلب از نخستین نهادهایی‌اند که در جریان درگیری‌ها آسیب می‌بینند. سال‌ها جنگ و ناامنی، زیرساخت‌های سلامت را به‌شدت تضعیف کرده و بسیاری از پزشکان و کادر درمانی را وادار به مهاجرت کرده است. پیامد این وضعیت، کمبود شدید نیروی متخصص و تجهیزات پزشکی در مناطق محروم‌تر کشور است؛ جایی که بیشترین نیاز وجود دارد. از سوی دیگر، محدودیت‌های آموزشی به‌ویژه برای دختران، امید به تربیت نسل جدیدی از پرستاران، ماماها و پزشکان زن را از بین برده است. در شرایطی که آموزش تعطیل است، تحصیل غیرممکن شده و زنان از حق یادگیری محروم‌اند، چرخه‌ی فقر، ناآگاهی و بیماری همچنان ادامه خواهد یافت—چرخه‌ای که بیش از همه، جان و کرامت زنان را نشانه گرفته است. نقش سازمان‌های بین‌المللی و تلاش‌های امیدبخش با وجود تمام چالش‌ها، هنوز روزنه‌هایی از امید در دل واقعیت‌های سخت دیده می‌شود. سازمان‌هایی مانند یونیسف، سازمان جهانی بهداشت و نهادهای خیریه‌ی محلی، پروژه‌هایی را برای بهبود دسترسی به خدمات اولیه‌ی سلامت مادر و کودک در مناطق محروم افغانستان راه‌اندازی کرده‌اند. طرح‌هایی همچون «مامای سیار»، که در آن زنان آموزش‌دیده با تجهیزات محدود به روستاها اعزام می‌شوند، در برخی مناطق نقش حیاتی ایفا کرده‌اند و جان‌های بسیاری را نجات داده‌اند. همچنین آموزش داوطلبان محلی، به‌ویژه زنان روستایی، برای اطلاع‌رسانی در زمینه‌هایی مانند واکسیناسیون، بهداشت فردی، و تغذیه‌ی کودک، از جمله راهکارهای مؤثری بوده که می‌تواند اثرات بلندمدتی بر سلامت جامعه داشته باشد. صدای خاموش زنان در این میان، صدای زنان افغانستان اغلب شنیده نمی‌شود. زنانی که هر روز با هزاران مانع برای دریافت ساده‌ترین خدمات درمانی روبه‌رو هستند. روایت‌های آن‌ها پر از درد، ترس و ناامیدی است، اما در عمق این رنج‌ها، نوری از مقاومت و امید دیده می‌شود. زنی که در یکی از روستاهای بدخشان روزانه پنج کیلومتر پیاده می‌رود تا واکسن کودک خود را تهیه کند، تنها یک مادر نیست؛ بلکه نماد استقامتی است که با تمام محدودیت‌ها، هنوز سر خم نکرده است. راه‌حل‌های پایدار حل بحران بهداشت زنان در مناطق محروم افغانستان، تنها با اتکا به کمک‌های خارجی ممکن نیست. آنچه نیاز است، اتخاذ راهکارهایی بومی، پایدار و هماهنگ با بافت فرهنگی و اجتماعی کشور است. برخی از مهم‌ترین گام‌های عملی در این مسیر عبارت‌اند از: - آموزش نیروهای محلی زن حتی در سطح ابتدایی، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند مامایی، کمک‌های اولیه و سلامت مادر و کودک؛ - بهبود زیرساخت‌های ارتباطی از جمله ساخت و نگهداری جاده‌های روستایی و فراهم‌سازی سیستم‌های حمل‌ونقل اضطراری برای مادران باردار؛ - افزایش آگاهی عمومی درباره‌ی بهداشت زنان از طریق رسانه‌های محلی مانند رادیو، مساجد، مدارس و نهادهای اجتماعی؛ - حمایت هدفمند از تحصیل دختران در رشته‌های پزشکی، پرستاری و مامایی برای تقویت نیروی انسانی زن در آینده؛ - تقویت نقش بزرگان و رهبران محلی در ترویج فرهنگ اهمیت سلامت زنان و حمایت از دسترسی آنان به خدمات بهداشتی. تنها با ترکیب آموزش، آگاهی، زیرساخت و همراهی اجتماعی می‌توان زمینه‌ای فراهم کرد که سلامت زنان، نه یک امتیاز، بلکه یک حق مسلم و در دسترس برای همه باشد. نتیجه‌گیری بهداشت زنان در افغانستان، آزمونی است برای وجدان جمعی ما و سنجه‌ای برای عدالت اجتماعی. در جهانی که انتقال یک واکسن از قاره‌ای به قاره‌ی دیگر تنها چند ساعت زمان می‌برد، هنوز زنانی هستند که برای رسیدن به یک قابله یا آمپول ساده باید از کوه، برف و خطر عبور کنند. رسیدگی به سلامت زنان در مناطق محروم، نه فقط یک مسئولیت انسانی، بلکه پیش‌نیاز توسعه‌ی پایدار و صلح اجتماعی در افغانستان است. تا زمانی که زنان این سرزمین از ابتدایی‌ترین خدمات بهداشتی محروم بمانند، زخم توسعه‌ی انسانی همچنان باز، و امید به آینده همچنان زخمی خواهد بود.  نویسنده: داکتر معصومه پارسا

انسان‌ها به‌طور طبیعی دوست دارند بدانند در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد. داشتن برنامه، پیش‌بینی رویدادها و احساس کنترل بر زندگی به ما آرامش می‌دهد، اما واقعیت این است که زندگی همیشه مطابق انتظار ما پیش نمی‌رود. تغییرات ناگهانی، تحولات اجتماعی، مشکلات اقتصادی، بیماری‌ها، حوادث پیش‌بینی‌نشده و بسیاری از رویدادهای دیگر به ما یادآوری می‌کنند که آینده هرگز به‌طور کامل قابل پیش‌بینی نیست. به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی در دنیای امروز، آموختن هنر زندگی کردن در زمانه‌ی عدم قطعیت است. عدم قطعیت به معنای ندانستن نیست، بلکه به معنای پذیرش این واقعیت است که همه‌چیز تحت کنترل ما قرار ندارد. بسیاری از نگرانی‌های روزمره از تلاش برای کنترل مسائلی ناشی می‌شود که در حقیقت خارج از اختیار ما هستند. انسان زمانی دچار اضطراب می‌شود که بخواهد برای همه احتمالات آینده پاسخی قطعی پیدا کند، در حالی که زندگی اغلب چنین امکانی را در اختیار ما نمی‌گذارد. هنر زندگی در چنین شرایطی، یافتن آرامش در میان ناشناخته‌هاست. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های افرادی که بهتر با عدم قطعیت کنار می‌آیند، انعطاف‌پذیری ذهنی است. این افراد به‌جای آنکه خود را به یک مسیر یا نتیجه مشخص وابسته کنند، برای سناریوهای گوناگون آماده می‌شوند. آن‌ها می‌دانند که شرایط ممکن است تغییر کند و به همین دلیل، توانایی سازگاری با موقعیت‌های جدید را در خود پرورش می‌دهند. انعطاف‌پذیری به معنای تسلیم شدن نیست، بلکه توانایی ادامه دادن مسیر، حتی در شرایط متفاوت، است. در دنیای امروز، حجم عظیمی از اطلاعات هر روز به سوی ما سرازیر می‌شود. اخبار، تحلیل‌ها، پیش‌بینی‌ها و شایعات گوناگون گاهی باعث می‌شوند احساس کنیم در میان انبوهی از احتمالات زندگی می‌کنیم. بسیاری از افراد ساعت‌ها وقت خود را صرف دنبال کردن اخباری می‌کنند که نه‌تنها کمکی به آن‌ها نمی‌کند، بلکه اضطرابشان را نیز افزایش می‌دهد. یکی از اصول مهم زندگی در زمانه‌ی عدم قطعیت، مدیریت آگاهانه اطلاعات است. لازم نیست از همه‌چیز باخبر باشیم؛ گاهی آرامش ذهنی ارزشمندتر از دانستن جزئیات بی‌پایان اخبار است. پذیرش محدودیت‌های انسانی نیز نقش مهمی در کاهش نگرانی دارد. هیچ انسانی نمی‌تواند آینده را به‌طور کامل پیش‌بینی کند. حتی دقیق‌ترین برنامه‌ها نیز ممکن است با تغییر شرایط دگرگون شوند. هنگامی که این واقعیت را می‌پذیریم، فشار روانی ناشی از تلاش برای کنترل همه‌چیز کاهش می‌یابد و در عوض، انرژی خود را صرف کارهایی می‌کنیم که واقعاً در اختیار ما هستند. تمرکز بر زمان حال، راهکار مهم دیگری برای مقابله با عدم قطعیت است. بسیاری از اضطراب‌های ما نه از اتفاقات واقعی، بلکه از تصورات و نگرانی‌های مربوط به آینده سرچشمه می‌گیرند. ذهن انسان گاهی ساعت‌ها و حتی روزها درگیر رویدادهایی می‌شود که هنوز رخ نداده‌اند و شاید هرگز اتفاق نیفتند. توجه به لحظه اکنون، انجام وظایف روزمره و تمرکز بر کارهایی که همین امروز می‌توان انجام داد، به کاهش این نگرانی‌ها کمک می‌کند. در شرایطی که آینده نامشخص به نظر می‌رسد، حفظ امید اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. امید به معنای انتظار برای وقوع معجزه نیست، بلکه باور به توانایی خود برای مواجهه با شرایط مختلف است. فرد امیدوار می‌داند که ممکن است مشکلاتی در مسیر وجود داشته باشد، اما به توانایی خود برای عبور از آن‌ها اعتماد دارد. این نوع امید، نیرویی درونی ایجاد می‌کند که به انسان اجازه می‌دهد حتی در دشوارترین شرایط نیز به حرکت ادامه دهد. روابط انسانی نیز در دوران عدم قطعیت اهمیت فراوانی دارند. ارتباط با خانواده، دوستان و افراد قابل اعتماد می‌تواند احساس امنیت بیشتری ایجاد کند. انسان‌ها در کنار یکدیگر بهتر می‌توانند با نگرانی‌ها و فشارهای زندگی مقابله کنند. گفت‌وگو، همدلی و حمایت متقابل به ما یادآوری می‌کند که در مواجهه با مشکلات تنها نیستیم. یکی دیگر از مهارت‌های مهم در این دوران، یادگیری رها کردن برخی نگرانی‌هاست. بسیاری از ما انرژی زیادی صرف فکر کردن به مسائلی می‌کنیم که هیچ تأثیری بر آن‌ها نداریم. تمرکز بر تصمیم‌ها، رفتارها و انتخاب‌های شخصی می‌تواند احساس توانمندی، آرامش و کنترل بیشتری به همراه داشته باشد. زندگی در زمانه‌ی عدم قطعیت به ما می‌آموزد که امنیت واقعی همیشه از شرایط بیرونی به دست نمی‌آید. گاهی آرامش از درون ما سرچشمه می‌گیرد؛ از توانایی پذیرش تغییر، حفظ امید، انعطاف‌پذیری و اعتماد به خود. جهان همواره در حال تغییر است و هیچ تضمینی برای ثبات کامل وجود ندارد، اما انسان این توانایی را دارد که در میان این تغییرات رشد کند و مسیر خود را بیابد. هنر زندگی کردن در زمانه‌ی عدم قطعیت یعنی آشتی کردن با واقعیت زندگی؛ یعنی پذیرفتن اینکه همه پاسخ‌ها را نمی‌دانیم، همه اتفاقات را نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم و همه‌چیز مطابق خواسته ما پیش نخواهد رفت. با این حال، می‌توانیم با آرامش، آگاهی و انعطاف‌پذیری به مسیر خود ادامه دهیم. شاید نتوانیم آینده را کنترل کنیم، اما می‌توانیم شیوه مواجهه خود با آن را انتخاب کنیم و همین انتخاب، یکی از بزرگ‌ترین توانایی‌های انسان است. نویسنده: مرضیه بهروزی «روانشناس بالینی»