صبح هنوز بهدرستی از راه نرسیده است. کوچهها و خیابانهای کابل یکی پس از دیگری شلوغ میشوند و مردم برای رسیدن به محل کار و انجام مسئولیتهای روزمرهشان با عجله از کنار یکدیگر میگذرند؛ اما در میان این رفتوآمدها، کودکی دوازدهساله با کیسهای بزرگ بر شانههای کوچک خود، میان زبالهها به دنبال چیزی میگردد که بتواند آن را بفروشد و از این راه، سهمی در تأمین نان خانوادهاش داشته باشد. نامش محمد هارون است؛ کودکی که باید این ساعتهای صبح را در صنف درس سپری کند، اما فقر مسیر زندگیاش را به سوی کارهای شاقه و زبالهگردی تغییر داده است. محمد هارون دوازده سال دارد و در کابل زندگی میکند. او چهار خواهر و سه برادر دارد و یکی از فرزندان خانوادهای است که با مشکلات شدید اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. پدرش در شهرداری کار میکند و با درآمدی که از این راه به دست میآورد، میکوشد نیازهای ابتدایی خانواده را تأمین کند؛ اما با توجه به شمار اعضای خانواده، هزینههای زندگی و افزایش کرایهی خانه، درآمد او برای گذراندن زندگی کافی نیست. مادر محمد هارون نیز برای کمک به اقتصاد خانواده، پشم پاک میکند. او ساعتهای زیادی را صرف این کار میکند تا بتواند بخشی از هزینههای خانه را تأمین کند؛ با این حال، تلاشهای پدر و مادرش هنوز نتوانسته است خانواده را از فشارهای اقتصادی نجات دهد. کرایهی خانه، تهیهی مواد غذایی، لباس و دیگر نیازهای هفت فرزند، مسئولیتهایی هستند که هر روز سنگینی آنها بر دوش این خانواده احساس میشود. در چنین شرایطی، محمد هارون نیز ناگزیر شده است بخشی از بار سنگین زندگی خانواده را بر دوش بگیرد. او که باید مانند دیگر کودکان همسنوسالش صبحها با کتاب و کتابچه راهی مکتب میشد، به دلیل فقر و ناتوانی خانواده در تأمین هزینههای زندگی، از ادامهی آموزش بازمانده است. ترک مکتب برای او یک انتخاب ساده نبوده، بلکه نتیجهی شرایط دشواری است که فرصت درس خواندن و تجربهی یک دوران معمولی کودکی را از او گرفته است. این کودک اکنون بهجای نشستن پشت میز مکتب، در کوچهها و خیابانهای کابل به دنبال زبالههای قابل فروش میگردد. او میان تودههای زباله، پلاستیک، کاغذ و وسایل دورریختهشده را جمعآوری میکند تا از فروش آنها پول اندکی به دست بیاورد. گاهی نیز ناچار به انجام کارهای شاقه میشود؛ کارهایی که حتی برای یک فرد بزرگسال دشوار است، چه رسد به کودکی که هنوز در سن رشد و آموزش قرار دارد. برای محمد هارون، هر روز با امید یافتن مقداری زبالهی قابل فروش آغاز میشود. او میداند پولی که از این راه به دست میآورد، شاید چندان زیاد نباشد، اما میتواند بخشی از نیازهای خانوادهاش را برطرف کند. همین امید کوچک سبب میشود خستگی، آلودگی و دشواریهای کار را تحمل کند و به جمعآوری زباله ادامه دهد. در دوازدهسالگی، بسیاری از کودکان سرگرم بازی، یادگیری و ساختن رؤیاهای آیندهی خود هستند. آنها صبحها با شوق راهی مکتب میشوند، پس از پایان درس به خانه برمیگردند و در کنار دوستانشان لحظههایی از شادی و کودکی را تجربه میکنند؛ اما روزهای محمد هارون با نگرانیهای بزرگتری سپری میشود. او بهجای فکر کردن به درسهای مکتب و آیندهی تحصیلیاش، ناچار است به این بیندیشد که چگونه میتواند پولی به دست بیاورد تا در تأمین نیازهای خانواده سهم داشته باشد. مسئولیتی که باید بر دوش بزرگسالان باشد، اکنون بخشی از زندگی روزمرهی او شده است. با این همه، پشت این چهرهی خسته و کارهای دشوار، کودکی قرار دارد که هنوز در آغاز مسیر زندگی است و حق دارد از فرصتهای آموزشی، امنیت و آرامش برخوردار باشد. او نه به دلیل بیعلاقگی به آموزش، بلکه در نتیجهی مشکلات اقتصادی خانواده از مکتب دور مانده است. فقر برای محمد هارون تنها به معنای نداشتن پول و امکانات نیست؛ بلکه عاملی است که فرصت یادگیری، بازی و تجربهی شیرین کودکی را نیز از او گرفته است. او در سنی که باید الفبا بیاموزد، با دشواریهای خیابان و سختی تأمین معاش آشنا شده است. پدر و مادر محمد هارون نیز در موقعیت دشواری قرار دارند. پدر با کار در شهرداری و مادر با پاک کردن پشم تلاش میکنند فرزندانشان گرسنه نمانند و سقفی بالای سرشان داشته باشند؛ اما هنگامی که درآمد یک خانواده برای پرداخت کرایهی خانه و تأمین نیازهای هفت فرزند کافی نباشد، فشارهای اقتصادی میتواند حتی فرصت آموزش کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در چنین وضعیتی، خانوادهها گاهی ناخواسته با شرایطی روبهرو میشوند که فرزندانشان بهجای ادامهی تحصیل، برای کمک به تأمین هزینههای زندگی وارد بازار کار شوند. داستان محمد هارون تنها روایت یک کودک زبالهگرد در کابل نیست؛ بلکه بازتاب وضعیت کودکانی است که در سایهی فقر، از مکتب و فرصتهای آموزشی محروم میشوند و پیش از آنکه دوران کودکیشان به پایان برسد، با مسئولیتهای سنگین زندگی روبهرو میشوند. کودکانی که بهجای قلم، ابزار کار به دست میگیرند و بهجای آموختن الفبا، تلاش میکنند از میان زبالهها راهی برای کمک به خانوادههایشان پیدا کنند. این وضعیت نشان میدهد که فقر چگونه میتواند مسیر زندگی یک کودک را تغییر دهد و فرصتهایی را از او بگیرد که شاید بازگشت به آنها سالها زمان ببرد. محمد هارون هنوز دوازده سال دارد؛ سنی که باید آغاز شکلگیری آرزوهای بزرگ، کشف تواناییها و ساختن آینده باشد، نه زمانی برای تحمل دشواریهای کار در خیابانها. او نیز مانند هزاران کودک دیگر حق دارد به مکتب بازگردد، درس بخواند، بازی کند و برای آیندهاش تصمیم بگیرد. کودکی نباید به بهای تأمین نان خانواده قربانی شود و هیچ کودکی نباید به دلیل فقر مجبور شود کتاب و کتابچهاش را کنار بگذارد و برای زنده ماندن، زباله جمعآوری کند. نویسنده: سارا کریمی