سرطان سینه یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در میان زنان جهان است . پیشگیری و تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری نقش مهمی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری دارد. هدف این مقاله بررسی میزان دانش و نگرش زنان نسبت به غربالگری سرطان سینه و عوامل مؤثر بر رفتارهای پیشگیرانه است. نتایج مطالعات ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که آگاهی عمومی درباره روش‌های تشخیص زودهنگام هنوز کافی نیست و نگرش‌های فرهنگی، ترس از تشخیص بیماری، و کمبود اطلاعات پزشکی مانع مراجعه منظم به غربالگری می‌شوند سرطان پستان شایع‌ترین نوع سرطان در میان زنان و دومین علت مرگ ناشی از سرطان محسوب می‌شود. طبق آمارهای جهانی، از هر هشت زن یک نفر ممکن است در طول زندگی خود به نوعی از سرطان سینه مبتلا شود. در کشور ما نیز روند ابتلا طی سال‌های اخیر رو به افزایش بوده است. در عین حال، پیشرفت دانش پزشکی امکان شناسایی زودهنگام این بیماری را فراهم کرده است. روش‌هایی مانند ماموگرافی، سونوگرافی، و معاینه‌ی توسط پزشک یا خود فرد ابزارهای مؤثری برای تشخیص زودهنگام‌اند. اما مؤثر بودن این روش‌ها زمانی معنا دارد که زنان با اهمیت آن آشنا باشند و نسبت به انجام منظم آن نگرش مثبت داشته باشند سطح دانش زنان درباره غربالگری دانش به معنای سطح آگاهی فرد از عوامل خطر، علائم هشداردهنده، و روش‌های غربالگری است. مطالعات نشان می‌دهد که در بسیاری از جوامع، حتی زنان تحصیل‌کرده نیز اطلاعات محدودی درباره زمان مناسب انجام ماموگرافی و نقش خودآزمایی سینه دارند در کشورما، عوامل آموزشی و فرهنگی نقش چشمگیری دارند. زنانی که از منابع معتبر مانند پزشک، رسانه‌های سلامت‌محور، یا کمپین‌های اطلاع‌رسانی اطلاعات دریافت می‌کنند، احتمال بیشتری دارد که غربالگری را جدی بگیرند. از سوی دیگر، کمبود مشاوره‌ی صحیح و ترس از نتیجه‌ی آزمایش، ممکن است زنان را از انجام آن بازدارد. بنابراین افزایش سطح دانش از طریق آموزش‌های هدفمند، بروشورهای ساده و کارگاه‌های محلی، از راهکارهای مهم برای پیشگیری به‌شمار می‌رود نگرش زنان نسبت به غربالگری: نگرش زنان متأثر از باورهای شخصی، فرهنگی و تجربه‌های فردی است. در برخی جوامع، هنوز انجام ماموگرافی با احساس شرم یا ترس از درد همراه است. همچنین تصور غلطی وجود دارد مبنی بر این‌که اگر علامتی وجود ندارد، نیازی به غربالگری نیست مطالعه‌های متعدد نشان می‌دهد زنانی که به سلامت خود اهمیت می‌دهند و نگرش مثبتی نسبت به پیشگیری دارند، بیشتر به انجام آزمون‌های دوره‌ای اقدام می‌کنند. نگرش مثبت معمولاً با حمایت خانواده، دسترسی آسان به مراکز درمانی، و اعتماد به نظام سلامت افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، نگرش منفی حاصل از تجربه‌های ناخوشایند، هزینه‌های بالا، یا باورهای نادرست درباره خطر پرتوهای ماموگرافی می‌تواند مانع مراجعه شود. برای تغییر این نگرش‌ها، آموزش همراه با گفت‌وگوی صادقانه میان پزشک و بیمار بسیار مؤثر است. ‏عوامل اجتماعی و‌فرهنگی موثر: عوامل فرهنگی از مهم‌ترین موانع غربالگری در جوامع در حال توسعه‌اند. در برخی مناطق، صحبت درباره‌ی بیماری‌های مربوط به اندام‌های زنانه تابو تلقی می‌شود. همین موضوع موجب می‌شود زنان دیرتر برای معاینه مراجعه کنند یا علائم را پنهان سازند. همچنین سطح اقتصادی و دسترسی به خدمات درمانی نقش زیادی دارد. زنانی که درآمد بالاتر  دارند، بیشتر به غربالگری منظم می‌پردازند. در مقابل، هزینه‌ی ماموگرافی برای گروه‌های کم‌درآمد یکی از دلایل اصلی غفلت از این اقدام پیشگیرانه است. برنامه‌های حمایتی دولتی و آموزش همگانی که به‌صورت رایگان یا کم‌هزینه ارائه شوند، می‌توانند این شکاف اجتماعی را کاهش دهند. راهکار ها و پیشنهاد ها آموزش سلامت زنان: طراحی دوره‌های آموزشی ساده در مراکز درمانی، مدارس و شبکه‌های اجتماعی. افزایش دسترسی به خدمات غربالگری: استقرار واحدهای ماموگرافی سیار در مناطق دورافتاده. اطلاع‌رسانی فرهنگی هدفمند: همکاری با رسانه‌ها و افراد تأثیرگذار برای تغییر باورها. حمایت روانی و مشاوره: کاهش ترس از تشخیص بیماری و افزایش اعتماد به درمان. تشویق به خودآزمایی منظم: آموزش روش صحیح معاینه‌ی ماهیانه توسط خود فرد به‌عنوان اولین گام پیشگیری. دانش و نگرش زنان درباره غربالگری سرطان سینه نقش محوری در سلامت آنان دارد. افزایش آگاهی علمی، اصلاح نگرش‌های فرهنگی و فراهم‌سازی شرایط آسان برای انجام غربالگری می‌تواند نرخ تشخیص زودهنگام و نجات جان زنان را به‌طور چشمگیری بالا ببرد. برای دستیابی به جامعه‌ای سالم‌تر، باید میان متخصصان سلامت، رسانه‌ها، و نهادهای اجتماعی همکاری نزدیک شکل گیرد تا مفهوم پیشگیری نه‌تنها آموزش داده شود، بلکه در زندگی روزمره زنان نهادینه کرد.  نویسنده: داکتر معصومه پارسا

در زندگی روزمره، بسیاری از زنان احساس می‌کنند باید آرامش دیگران را حفظ کنند. آن‌ها می‌کوشند ناراحتی اطرافیان را کاهش دهند، اختلاف‌ها را حل کنند و کاری کنند که کسی دلگیر نشود. این رفتار در ظاهر نشانه‌ی مهربانی و مسوولیت‌پذیری‌ست، اما اگر به‌صورت افراطی تکرار شود، می‌تواند به فرسودگی روانی و تضعیف سلامت روان منجر شود. در روان‌شناسی، از این وضعیت با عنوان «درمان‌گری هیجانی» یا «مراقبت عاطفی افراطی» یاد می‌شود؛ حالتی که در آن فرد بیش‌ازحد درگیر تنظیم احساسات دیگران می‌شود و در این میان، احساسات خود را نادیده می‌گیرد. ریشه‌ی این رفتار را باید در تربیت و فرهنگ جست‌وجو کرد. از کودکی به دختران یاد داده می‌شود مهربان، صبور و گذشت‌کار باشند. آن‌ها می‌آموزند گریه نکنند، خشم خود را فرو ببرند و به‌جای ابراز ناراحتی، سکوت کنند تا مبادا کسی را برنجانند. همین آموزش‌ها باعث می‌شود بسیاری از زنان در بزرگسالی نقش مراقبتگر عاطفی را به عهده بگیرند؛ در خانواده، محیط کار یا روابط عاطفی. همیشه آن‌ها هستند که تلاش می‌کنند فضا را آرام کنند، حرف‌ها را نرم‌تر بزنند و احساسات دیگران را مدیریت کنند – حتی اگر خودشان در درون، رنج بکشند. تفاوت مهمی میان همدلی سالم و مراقبت عاطفی افراطی وجود دارد. در همدلی، فرد احساسات دیگران را درک می‌کند اما مرزهای روانی خود را حفظ می‌نماید. اما در مراقبت افراطی، این مرزها از بین می‌رود و فرد خود را مسوول آرامش و شادی دیگران می‌داند. چنین وضعیتی باعث می‌شود که فرد به تدریج از نیازها و هیجانات خود غافل شود و در نتیجه دچار فشار روانی و فرسودگی شود. زنانی که به‌طور افراطی مراقب احساسات اطرافیان هستند، معمولاً ویژگی‌های مشترکی دارند: اگر باعث ناراحتی کسی شوند، احساس گناه می‌کنند، در گفتن «نه» دچار مشکل‌اند و برای رضایت دیگران، از خواسته‌ها و نیازهای خود می‌گذرند. تعارض برایشان دشوار است و اغلب از بحث و مخالفت پرهیز می‌کنند. در ظاهر آرام، مهربان و سازگار به نظر می‌رسند، اما در درون، با خستگی مزمن، اضطراب و احساس تهی‌شدگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این وضعیت می‌تواند پیامدهای روانی و جسمی گسترده‌ای داشته باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که استرس مزمن ناشی از مراقبت افراطی از دیگران، سطح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول را در بدن بالا نگه می‌دارد. این افزایش مداوم می‌تواند خواب را مختل کند، تمرکز را کاهش دهد، و حتی سیستم ایمنی بدن را تضعیف نماید. از نظر روانی نیز فرد ممکن است دچار خشم فروخورده، اضطراب، افسردگی خفیف یا احساس بی‌انگیزگی شود. گاه این هیجانات سرکوب‌شده به‌صورت دردهای جسمی یا اختلالات روان‌تنی بروز می‌کنند. از دیدگاه روان‌شناسی عمقی، این الگو اغلب در دوران کودکی شکل می‌گیرد. کودکانی که در خانواده‌های پرتنش یا آشفته رشد می‌کنند، یاد می‌گیرند برای جلوگیری از تنش و درگیری، احساسات خود را پنهان کنند و مسوول آرام نگه داشتن محیط باشند. این الگو در بزرگ‌سالی نیز ادامه می‌یابد و فرد ناخودآگاه نقش «مراقب عاطفی» را در روابط مختلف زندگی بر عهده می‌گیرد. همچنین بر اساس نظریه دلبستگی، افرادی با سبک دلبستگی اضطرابی بیشتر تمایل دارند احساسات خود را سرکوب کنند تا مبادا باعث ناراحتی، طرد یا فاصله گرفتن شریک عاطفی‌شان شوند. برای رهایی از این چرخه، نخستین گام آگاهی است؛ آگاهی از اینکه چنین الگویی در زندگی ما حضور دارد. بسیاری از زنان تا زمانی که دچار خستگی شدید، دل‌زدگی از روابط یا احساس تهی شدن نمی‌شوند، متوجه نمی‌شوند که سال‌هاست بار عاطفی دیگران را بر دوش کشیده‌اند. مرحله‌ی بعد، تمرین مرزگذاری است؛ یعنی پذیرفتن اینکه هرکس مسوول احساسات خودش است. می‌توان مهربان بود، بدون آنکه فراموش کرد خود نیز نیاز به آرامش و فضا داریم. «نه» گفتن، هرچند در آغاز دشوار است، اما یکی از نشانه‌های مهم احترام به خود و دیگران است. مراقبت از خود نیز نقشی کلیدی در بازسازی تعادل روانی دارد. وقت گذراندن با خود، استراحت، پرداختن به فعالیت‌های لذت‌بخش، ورزش، یا نوشتن احساسات، به بازیابی انرژی ذهنی کمک می‌کند. همچنین گفتگو با یک روان‌درمانگر می‌تواند به فرد کمک کند تا ریشه‌های این الگو را بهتر بشناسد و به‌تدریج روابطی سالم‌تر و متعادل‌تر بسازد. البته بار تغییر تنها بر دوش فرد نیست. جامعه نیز باید در بازتعریف نقش‌های عاطفی زنان سهم بگیرد. باید این باور نادرست کنار گذاشته شود که زن همیشه باید قوی، آرام و بی‌نقص باشد. زنان حق دارند خسته شوند، ناراحت باشند و احساسات خود را بدون ترس از قضاوت بیان کنند. مردان و سایر اعضای خانواده نیز باید بیاموزند که هر فرد مسوول احساسات خود است و نمی‌توان بار هیجانی را به دیگران، به‌ویژه زنان، تحمیل کرد. در نهایت، باید پذیرفت که مراقبت از دیگران رفتاری انسانی و ارزشمند است، اما اگر از حد بگذرد به خودفراموشی منجر می‌شود. زنی که همواره در تلاش است حال دیگران را خوب کند، دیر یا زود خودش از پا می‌افتد و نیازمند مراقبت می‌شود. سلامت روان واقعی در گرو یافتن تعادل است؛ تعادلی میان دلسوزی برای دیگران و شفقت به خود. زن، همان‌قدر که حق دارد دیگران را بفهمد، شایسته‌ی فهمیده شدن است. نویسنده: مرضیه بهروزی «روانشناس بالینی»