صندوق امانی ویژه‌ سازمان ملل برای افغانستان در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان و کسب‌وکارها در قندوز و بغلان کمک‌رسانی کرده است. این نهاد امروز (پنج‌شنبه، ۲ میزان) با نشر اعلامیه‌ای گفته است که از طریق پروژه‌ی پیدار، به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان در بغلان و قندوز، در بخش ایجاد سرپناه، تقویت معیشت و تقویت انسجام اجتماعی کمک‌رسانی کرده است. صندوق امانی ویژه‌ی سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که بازگشت هزاران مهاجر به بغلان و قندوز، بر منابع محدود این دو ولایت فشار وارد کرده است و برای بازسازی زندگی بازگشت‌کنندگان هم آن‌ها و هم جوامع میزبان به پشتیبانی بیشتری نیاز دارند. همچنین این نهاد افزوده است که از طریق پروژه‌ی پیدار که از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، سازمان بین‌المللی مهاجرت و برنامه توسعه‌ای ملل متحد تطبیق می‌شود، تلاش می‌شود که هیچ نیازمندی از دسترسی به خدمات باز نماند. قابل ذکر است که بازگشت‌کنندگان به افغانستان در شرایطی به این کشور باز می‌گردند که فرصت‌های کاری به شدت محدود است و تغییرات اقلیمی و بحران اقتصادی اغام مجدد آن‌ها را با مشکل روبه‌رو کرده است. براساس گزارش‌ها، بی‌سرپناهی، بی‌کاری و محدودیت دسترسی به خدمات اساسی به شمول خدمات آموزشی و بهداشتی از مهم‌ترین چالش‌های بازگشت‌کنندگان در افغانستان است.

کارشناسان سازمان ملل متحد از پاکستان خواسته‌اند که اخراج اجباری مهاجران افغانستان، به‌ویژه زنان و کودکان بدون سرپرست را متوقف کند و پیش از اخراج، وضعیت هر فرد را به‌صورت جداگانه ارزیابی کند. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه‌ی شورای حقوق بشر ملل متحد در امور افغانستان و هفت کارشناس دیگر این سازمان روز (جمعه، ۲۷ سنبله) در یک اعلامیه‌ای مشترک نسبت به بازگرداندن اجباری مهاجران افغانستان توسط پاکستان ابراز نگرانی کردند. کارشناسان سازمان ملل از دولت پاکستان خواسته‌اند که یک سازوکار شفاف ایجاد کند تا افراد در معرض خطر اعلام وضعیت کنند و از اخراج اجباری به افغانستان مصون بمانند. آنان از بازگرداندن کودکان افغانستانی بدون سرپرست ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند که در افغانستان سازوکارهای کافی برای پذیرش، حمایت و حفاظت از این کودکان وجود ندارد. کارشناسان سازمان ملل می‌گویند بدون چنین سازوکارهایی، افراد آسیب‌پذیر ممکن است همچنان پنهان بمانند و به‌دلیل ترس از دستگیری، بازداشت یا اخراج، قادر به درخواست حمایت نباشند. کارشناسان سازمان ملل از این روند استقبال کرده و گفته‌اند که «تدابیری برای آگاه‌سازی مقام‌های امنیتی» در مورد افراد آسیب‌پذیر اتخاذ و معیارها و رویه‌های به‌کاررفته برای شناسایی این افراد نیز شفاف شود. آنان از کشورهای توسعه‌یافته نیز خواسته‌اند با حمایت سیاسی و مالی از کشورهای میزبان افغانستانی‌ها، زمینه اسکان مجدد و ایجاد مسیرهای امن برای افغانستانی‌های در معرض خطر را فراهم کنند. کارشناسان سازمان ملل افزوده که از ۱۰ جولای تا ۲۷ آگست ۲۰۲۶، حدود ۱۲۷ هزار و ۳۴۴ افغان از پاکستان وارد افغانستان شده‌اند که دست‌کم ۱۴ هزار و ۱۸۶ نفر آنان به‌گونه اجباری بازگردانده شده‌اند. حدود ۳۸ هزار و ۳۸۸ زن و کودک نیز در میان افراد بازگشته بوده‌اند.

رویترز با نشر گزارشی گفته است که بحران اقتصادی ناشی از جنگ در ایران، هزاران مهاجر افغانستان را به بازگشت به کشورشان واداشته است. خبرگزاری رویترز در گفتگو با بازگشت‌کنندگان در مناطق مرزی هرات و فراه دریافته‌ است که بسیاری از آنان پیش از ترک ایران، ماه‌ها بیکار بوده‌اند و زیر فشار افزایش قیمت‌ها، بازگشت را تنها گزینه خود دیده‌اند. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، قیمت مصرف‌کننده نسبت به سال گذشته نزدیک به ۹۰ درصد و قیمت مواد غذایی حدود ۱۳۰ درصد افزایش یافته است. این گزارش، تشدید تحریم‌ها و محاصره دریایی امریکا را نیز از عوامل وخامت اوضاع اقتصادی ایران معرفی کرده است. بررسی‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت نشان می‌دهد میانگین درآمد افغانستانی‌های تازه‌بازگشته از ایران نسبت به پیش از بحران نزدیک به یک‌سوم کاهش یافته و تنها ۲۹ درصد آنان هنوز پس‌اندازی دارند. محمد سعید، یکی از بازگشت‌کنندگان به رویترز گفته است که خانواده‌اش حدود پنج سال پیش به ایران گریخته بودند، اما اکنون تقریبا دست‌خالی به افغانستان بازگشته‌اند. بر اساس داده‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، بیش از دو میلیون شهروند افغانستان در دو سال گذشته ایران را ترک کرده‌اند. بیشتر آنان پیش از موج اخیر بازگشت در جریان جنگ، اخراج شده یا برای خروج تحت فشار قرار گرفته بودند. در گزارش آمده است که اخراج اجباری همچنان از دلایل اصلی بازگشت است، اما به گفته بازگشت‌کنندگان و بر اساس داده‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت، اکنون زنان و خانواده‌های کامل سهم بیشتری در میان آنان دارند. عبدالجبار، کارگر ۴۴ساله‌ای که خانواده‌اش نزدیک به چهار دهه در ایران زندگی کرده بودند، گفت پس از حملات به پایگاه نظامی نزدیک خانه‌شان در کرمان و ازرونق‌افتادن کار، به افغانستان بازگشته است. او دو ماه پس از بازگشت همچنان بیکار است و خانواده‌اش در خانه‌ای خشتی با یک اتاق زندگی می‌کنند. ستایش، دختر ۱۵ساله او که می‌خواهد طراح لباس شود، به رویترز گفت: «اگر می‌توانستم، برمی‌گشتم؛ برای درس‌خواندنم، برای دوستانم.»

سازمان عفو بین‌الملل بخش آسیایی به تصمیم شورای طبی پاکستان مبنی بر اخراج دانشجویان طب و ستوماتولوژی به افغانستان واکنش نشان داده و می‌گوید که این تصممی برای دانشجویان دختر پیامدهای شدیدی در پی دارد. اين سازمان با نشر اعلامیه‌ای گفته است که این تصمیم شورای طبی پاکستان به‌صورت آشکارا «تبعیض‌آمیز و خودسرانه» است. در ادامه آمده است که پیامدهای این تصمیم برای دانشجویان دختر شدید است، زیرا بسیاری از آنها از دسترسی به تحصیلات عالی در افغانستان محروم شدند. سازمان عفو بین‌الملل تاکید کرده است که دانشجویان دختر اهل افغانستان در پی اخراج از پاکستان به افغانستان، یکی از معدود فرصت‌های باقی‌مانده برای ادامه تحصیل و فعالیت حرفه‌ای خود را از دست می‌دهند. سازمان عفو بین‌الملل گفته است که بسیاری از این دانشجویان سال‌های زیادی را صرف تحصیل در رشته طبی کرده‌اند، اما تحصیلات‌شان به‌طور ناگهانی و غیرقابل توجیهی به پایان رسیده است و امید کمی برای از سرگیری تحصیلات خود در جای دیگر دارند. این سازمان افزوده است که دولت پاکستان طبق قوانین بین‌المللی حقوق بشر، موظف است حق تحصیل را بدون تبعیض بر اساس ملیت رعایت کند. سازمان عفو بین‌الملل از دولت پاکستان خواسته است که یک راه حل انسانی و عملی اتخاذ کنند که به دانشجویان افغانستان، از جمله زنان و دختران، اجازه دهد تحصیلات خود را در این کشور تکمیل کنند. این در حالی است که شورای طبی پاکستان به تازگی دستور داده است که تمام دانشجویان اهل افغانستان که مشغول تحصیل در رشته‌های طبی و ستوماتولوژی در پاکستان هستند، باید این کشور را ترک کنند. همچنین این شورا پذیرش دانشجوی جدید از افغانستان را ممنوع کرده است. تصمیم شورای طبی پاکستان مبنی بر اخراج دانشجویان طب و ستوماتولوژی اهل افغانستان واکنش‌های گسترده‌ای در پی داشته است.

برنامه‌ی اسکان بشری سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که طی سه سال اخیر بیش از شش میلیون مهاجر به افغانستان بازگردانده شده و بسیاری دیگر نیز در راه بازگشت هستند. این سازمان امروز (پنج‌شنبه، ۵ سنبله) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که بازگشت‌کنندگان در افغانستان با مشکل سرپناه مواجه هستند. برنامه‌ی اسکان بشری سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که از سال ۲۰۲۳ میلادی تا اکنون بیش از شش میلیون مهاجر اهل افغانستان به کشورشان بازگردانده شده‌اند و برای دسترسی به سرپناه به حمایت نیاز ندارند. در اعلامیه آمده است: «سرپناه کافی اولین قدم به‌سوی یک زندگی شرافتمندانه است. بیایید بازگشت را به یک شروع جدید تبدیل کنیم، نه یک مبارزه‌ی جدید.» همچنین اوچا یا دفتر هماهنگ‌کننده‌ی کمک‌های بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد روز گذشته گفته بود که سرپناه امن یک نیاز اساسی مهاجران بازگشته، آوارگان داخلی و آسیب‌دیدگان حوادث طبیعی است ولی در افغانستان این بخش با کمبود شدید بودجه مواجه است. اوچا تاکید کرد که از جمله‌ی ۱۶۰ میلیون دالر بودجه‌ی درخواستی برای تأمین سرپناه امن برای مهاجران بازگشته، آوارگان داخلی و آسیب‌دیدگان حوادث طبیعی در سال جاری میلادی، فقط ۴.۷ درصد (هفت میلیون دالر) آن تأمین شده است. این سازمان گفته بود که ۱۵۳ میلیون دالر دیگر از بودجه‌ی درخواستی سازمان ملل متحد را هیچ کشور یا نهادی متعهد نشده است.

استفان دوجاریک، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد در یک نشست خبری اعلام کرد که حدود دو سوم از ۹۰۰ هزار کودکی که به افغانستان بازگشته‌اند، همچنان از آموزش محروم هستند. آقای دوجاریک گفته است که طبق آماری‌های موجود، از میان آنان نزدیک به ۶۰۰ هزار کودک به مکتب دسترسی ندارند. او با استناد به گزارش اوچا یا دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل افزوده است که نظام آموزشی در افغانستان با چالش‌های متعددی روبرو است. سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد یادآوری کرد که دختران بالاتر از صنف ششم همچنان از حق آموزش محرومند. آقای دوجاریک درباره محدودیت‌های امدادرسانی تصریح کرد: «ما همراه با شرکای بشردوستانه خود در صورت امکان حمایت می‌کنیم، اما کمبود مداوم بودجه، ظرفیت پشتیبانی از آموزش کودکان را کاهش داده است.» همچنین یونسکو نیز پیشتر اعلام کرد که از زمان بازگشت حکومت سرپرست به قدرت در اسد ۱۴۰۰، حدود ۲.۴ میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. این نهاد سازمان ملل هشدار داده است که ادامه ممنوعیت آموزش دختران، در درازمدت به اقتصاد و جامعه افغانستان آسیب زیاد خواهد زد. حکومت فعلی پس از بازگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰ بارها گفته بود که زمینه آموزش دختران فراهم خواهد شد. با این حال، مکاتب متوسطه و لیسه دختران در حوت همان سال بسته ماند و در قوس ۱۴۰۱ نیز تحصیل زنان در دانشگاه‌ها ممنوع شد.

مولوی عبدالکبیر، وزیر امور مهاجرین اعلام کرده است که در پنج سال گذشته، حدود هشت میلیون مهاجر افغانستانی از کشورهای همسایه به کشور خود برگشته‌اند. آقای عبدللکبیر گفته است که روند بازگشت مهاجران همچنان ادامه دارد. وزیر امور مهاجرین و عودت‌کنندگان در جریان سفرش به پکتیا از مسلمانان سراسر جهان خواست با افغانستانی‌های نیازمند همکاری و کمک کنند. همچنین عبدالکبیر مدعی شد که افغانستانی‌ها برای «حفظ دین و برپایی نظام اسلامی» مجبور به مهاجرت و پیوستن به «جهاد» شدند. او بازگشت مهاجران را نتیجه تحقق اهدافی خواند که به گفته او، «پایان اشغال» و برپایی نظام اسلامی از جمله آن بوده است. ایران و پاکستان که میزبان بیشترین شمار مهاجران افغان بوده‌اند، در دو سال گذشته روند اخراج افغانستانی‌ها را به‌طور گسترده ادامه داده‌اند. پاکستان پس از افزایش حملات تحریک طالبان پاکستان و بالا گرفتن تنش با افغانستان، برنامه اخراج مهاجران اهل افغانستان را گسترش داد. همچنین ایران نیز شمار زیادی از مهاجران افغانستانی را اخراج کرده است. با این حال، به دلیل مشکلات اقتصادی و کمبود فرصت‌های کاری در افغانستان، شماری از مهاجران پس از بازگشت دوباره راهی ایران شده‌اند. باید گفت که سازمان ملل در اواخر ثور سال جاری اعلام کرد که از سال ۲۰۲۳ میلادی تاکنون نزدیک به شش میلیون نفر به افغانستان بازگشته‌اند. این سازمان پیش‌بینی کرده بود که تا پایان سال جاری میلادی حدود سه میلیون نفر دیگر نیز به افغانستان بازگردند. بازگشت گسترده مهاجران، به‌ویژه از پاکستان و ایران، در حالی ادامه دارد که نهادهای بین‌المللی درباره نقض حقوق‌بشر، فشار بر خدمات عمومی، اشتغال و روند ادغام دوباره بازگشت‌کنندگان در افغانستان ابراز نگرانی کرده‌اند.

وزارت داخله ایران در تازه‌ترین مورد از ادامه روند اخراج مهاجران بدون مدرک اقامتی خبر داده است. علی زینی‌وند، سخنگوی وزارت داخله ایران امروز (دوشنبه، ۱۹ اسد) گفته است که از حمل ۱۴۰۴ تا اکنون حدود دو میلیون افغانستانی غیر مجاز از ایران خارج شده‌اند. سخنگوی وزارت داخله ایران در ادامه تاکید کرده است که اجرای طرح اخراج مهاجران افغانستانی با هدف مدیریت و تنظیم حضور اتباع خارجی در ایران با سرعت ادامه دارد. او افزوده است که بیش از ۲۰۰ هزار تن از ابتدای سال روان تا کنون به‌گونه داوطلبانه و با مراجعه به مراکز مربوط، ایران را ترک کرده‌اند. به گفته‌ی سخنگوی وزارت داخله ایران، این اقدام به معنای اخراج تمامی افغانستانی‌ها نیست و افغانستانی‌های دارای مدرک اقامتی باید بخشی از هزینه‌های خدماتی را پرداخت کنند. همچنین زینی‌وند درباره لایحه تشکیل «سازمان ملی مهاجرت» در مجلس ایران گفته است که بررسی این لایحه در مراحل پایانی قرار دارد و به‌زودی نهایی خواهد شد. قابل ذکر است که از پنج سال به این طرف، شمار زیادی از جوانان به دلیل فقر، بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی به کشورهای همسایه، به‌ویژه ایران و پاکستان، مهاجرت کرده‌اند. در سال‌های اخیر، با تشدید روند اخراج مهاجران، شمار زیادی از آنان به افغانستان بازگشته‌اند. بر اساس گزارش سازمان‌های بین‌المللی، بیش از شش میلیون مهاجر افغانستانی از اواخر سال ۲۰۲۳ تا اکنون به کشور بازگشته‌اند که ۷۳ درصد آنان بیکار هستند.