برنامه‌ی اسکان بشر سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که شهرنشینی سریع در افغانستان که ناشی از آوارگی داخلی، بازگشت‌های اجباری و تشدید بحران اقتصادی است، نابرابری‌های جنسیتی را در سکونت‌گاه‌های غیررسمی و حاشیه‌‌های شهر در سراسر افغانستان افزایش می‌دهد. این نهاد امروز (چهارشنبه، ۵ حمل) با نشر پیامی نوشته است که از طریق نظرسنجی‌هایی در جوامع با حضور جمعیت‌های زیاد به‌حاشیه‌رانده‌شده، دریافته است که ظرفیت بالقوه‌ی شهرها برای ایجاد فرصت‌های بهتر نه تنها شکاف‌های زیان‌بار جنسیتی را کاهش نداده بل که آن‌ها را بیشتر نیز کرده است. این نهاد در ادامه تاکید کرده است که با حاکمیت حکومت سرپرست، تقریباً همه مسیرهای سنتی برای تأمین امنیت، کرامت و توان‌مندسازی زنان و دختران در افغانستان از میان برداشته شده است. برنامه‌ی اسکان بشر ملل متحد، این مسیرها را آموزش رسمی، آزادی‌ رفت‌وآمد در فضا‌های عمومی، کار و مشارکت عمومی و رهبری مدنی عنوان کرده است. همچنین برنامه‌ی اسکان بشر ملل متحد گفته است که برای زنان و دخترانی که در سکونت‌گاه‌های غیررسمی شهری زندگی می‌کنند، این محدودیت‌ها با مجموعه‌ای از آسیب‌پذیری‌های خاص از جمله نبود امنیت در مسکن و حقوق زمین، ناامنی فضاهای عمومی، دست‌رسی محدود به خدمات آب، بهداشت و کاهش فرصت‌های معیشتی، نابرابری را تشدید می‌کند. باید گفت که داده‌های برنامه‌ی اسکان بشر، بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ در شهرهای هرات، جلا‌ل‌آباد، کابل، کندرها و ننگرهار به دست آمده است.

برنامه‌ی اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که زنان و دختران در افغانستان، بیشتر از دیگران از مشکلات بیجاشدگی و تغییرات اقلیمی آسیب می‌بینند. این نهاد با نشر گزارشی گفته است که از سال ۲۰۲۳ میلادی تا اکنون بین ۶۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر به‌گونه اجباری از کشورهای همسایه به افغانستان بازگردانده شده‌‌اند. در گزارش آمده است، بسیاری از افرادی که به صورت اجباری از کشورهای همسایه به افغانستان بازگردانده شده‌اند در سکونت‌گاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند. برنامه‌ی اسکان بشر سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که زنان و دختران در این سکونت‌گاه‌ها در زمان وقوع تغییرات اقلیمی مانند سیلاب‌ها، خشک‌سالی‌ها و بیماری‌های ناشی از آن‌ها، فشار بیشتری را تحمل می‌کنند. همچنین برنامه‌ی اسکان بشر سازمان ملل متحد افزوده است که زنان در دوران تغییرات اقلیمی با خطرات بیشتری از جمله قرار گرفتن در معرض آزار و خشونت هنگام طی کردن مسیرهای طولانی برای تهیه‌ی آب مواجه‌اند. در گزارش آمده است که ناامنی در زمینه حقوق مسکن، زمین و ملکیت و تهدیدهای مداوم اخراج از محل سکونت، زندگی زنان در سکونت‌گاه‌های غیررسمی را دشوارتر کرده است. در ادامه آمده است که دسترسی به مسکن و زمین بنیادی‌ترین نیاز برای بیجاشدگان داخلی و بازگشت‌کنندگان از کشورهای همسایه است.

سازمان بین‌المللی مهاجرت اعلام کرده است که زنان سرپرست خانوار از جمله آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در میان بازگشت‌کنندگان به افغانستان هستند و پس از بازگشت، با چالش‌های جدی از جمله کم‌بود سرپناه، نبود فرصت‌های کاری و خطر‌های حفاظتی روبرو می‌شوند. این نهاد با نشر گزارشی گفته است که بسیاری از این زنان هم‌راه با فرزندان‌شان در حالی به کشور بازمی‌گردند که شبکه‌های حمایتی محدودی دارند و اغلب در شرایط دشوار و بی‌ثبات زندگی می‌کنند. در گزارش آمده است که برخی از خانواده‌های بازگشته ناچار هستند در چادرهای موقت زندگی کنند و در برابر سرما، باران و ناامنی آسیب‌پذیر هستند. بر اساس آمار سازمان بین‌المللی مهاجرت، در سال ۲۰۲۵ زنان و دختران ۲۷ درصد از مهاجران افغانستانی بازگشته از ایران و همچنان ۴۷ درصد از افرادی را تشکیل داده‌اند که از طریق مرکز‌های پذیرش این سازمان از پاکستان به افغانستان بازگشته ‌اند. این نهاد افزوده است که بسیاری از این افراد با نیازهای حمایتی بیش‌تر و بدون منابع پای‌دار معیشتی وارد کشور می‌شوند. همچنین این نهاد تاکید کرده است که بی‌جاشدن و بازگشت اجباری می‌تواند خطراتی مانند بی‌خانمانی، بهره‌کشی و آسیب‌های بیش‌تر را برای زنان و دختران افزایش دهد، به‌ویژه برای زنانی که بدون سرپرست مرد مسوولیت خانواده را بر عهده دارند. سازمان بین‌المللی مهاجرت گفته است که برای کاهش این خطرات، از طریق مراکز ترانزیتی و برنامه‌های حمایتی، وضعیت بازگشت‌کنندگان آسیب‌پذیر ارزیابی می‌شود و برای آنان خدمات حمایتی، پیوستن به برنامه‌های کمک‌رسانی و پی‌گیری‌های لازم فراهم می‌گردد. به گفته‌ی این نهاد، ادامه‌ی حمایت از زنان بازگشته برای کاهش خطر‌های فوری و کمک به ثبات زندگی آنان و خانواده‌های‌شان ضروری است. این در حالی است که در پی تشدید محدودیت‌ها، بسیاری از زنان و دختران، فعالان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، نظامیان پیشین و دیگر قشرهای آسیب‌پذیر مجبور به ترک افغانستان شدند. شمار زیادی از آنان به کشورهای همسایه از جمله ایران و پاکستان پناهنده شدند؛ اما این کشورها در سال‌های پسین روند اخراج مهاجران افغانستانی را تشدید کرده است.

سازمان بین‌المللی مهاجرت (آی‌اوام) درتازه‌ترین مورد اعلام کرده است که با ارائه‌ی خدمات مشاوره‌ به بازگشت‌کنندگان زن کمک می‌کند با اختلال‌ها و ناخوشی‌های روانی پس از بازگشت کنار بیایند. این نهاد با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود با شریک‌سازی روایت یکی از بازگشت‌کنندگان به نام نسرین، گفته است که ارائه‌ی خدمات مشاوره، به او کمک کرده تا با استرس و نداشتن قطعیت کنار بیاید. در پیام آمده است که نسرین پس از بازگشت به افغانستان، از محدودیت‌ها و بی‌کاری رنج می‌برد. نسرین در ادامه تاکید کرده است که بعد از دریافت مشاوره، از نظر روانی احساس بهتری پیدا کرده و یاد گرفته که چه گونه تمرکز خود را حفظ کند. همچنین پیش از این، سازمان بین‌المللی مهاجرت و کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان در گزارشی گفته بودند که زنان پس از بازگشت به افغانستان با محدودیت دسترسی به خدمات درمانی روبرو می‌شوند. در کنار آن، رقم بلند بی‌کاری در میان زنان بازگشته از کشورهای همسایه نیز، عامل دیگری برای فشار روانی گفته شده است. بر اساس آمار سازمان ملل، ۸۸ درصد بازگشت‌کنندگان زن سرپرست خانواده از کشورهای همسایه نتوانسته‌اند وارد بازار کار شوند.

رسانه‌های پاکستانی درتازه‌ترین مورد گزارش داده‌اند که پولیس این کشور در پی تشدید تنش و درگیری با حکومت سرپرست در افغانستان، صدها مهاجر افغانستانی را بازداشت و زندگی کرده است. روزنامه دان با نشر گزارشی گفته است که دیروز (یک‌شنبه، ۱۰ حوت) یک دادگاه محلی در پیشاور، صدها شهروند افغانستان را به بازداشت قضایی فرستاد. در بخشی از گزارش روزنامه دان آمده است که این افراد یک روز پیش‌تر از بخش‌های مختلف پیشاور بازداشت شده بودند. روزنامه دان در ادامه نوشته است: «ساختمان چندطبقه‌ی دادگاه‌های محلی که در امتداد جاده‌ی خیبر موقعیت دارد، از صبح شاهد صحنه‌های آشفته بود؛ زیرا نیروهای پولیس از حوزه‌های مختلف، گروه‌ گروه اتباع افغان بازداشت‌شده را به آن‌جا منتقل می‌کردند.» این روزنامه در ادامه افزوده است که به‌دلیل شمار زیاد بازداشت‌شدگان، جای‌دادن همه‌ی آنان در محوطه‌ی دادگاه دشوار بود. همچنین دادگاه محلی پیشاور حکم آزادی صدها شهروند افغانستان با ویزای معتبر و یا سایر مدارک اقامتی قانونی را از بازداشت پولیس صادر کرده است. در گزارش آمده است که در ولسوالی کوهات خیبرپختونخوا نیز پولیس ۱۷۴ پناه‌جوی افغانستان را بازداشت و پس از ثبت پرونده علیه آنان، به زندان منتقل کرد. قابل ذکر است که پولیس پاکستان بازداشت مهاجران بدون اسناد افغانستان را در پی آغاز درگیری با حکومت فعلی تشدید کرده است. براساس گزارش‌ها، پولیس در شهرهای مختلف جست‌وجوی خانه‌به‌خانه راه‌اندازی کرده و مهاجران بدون مدرک افغانستان را بازداشت و زندانی می‌کند. در هفته‌های اخیر، حکومت پاکستان روند تمدید ویزه برای شهروندان افغانستان را دشوار کرده و هم‌زمان، روند بازداشت و اخراج مهاجران از این کشور شدت یافته است. همچنین شماری از نهادهای مدافع حقوق بشر گفته‌اند که این اقدام‌ها برخلاف اصول بین‌المللی پناهندگی است و جان بسیاری از خبرنگاران و فعالان مدنی افغانستان در پاکستان را در معرض خطر قرار داده است. پاکستان همه روزه مهاجران افغانستان را بازداشت و اخراج می‌کند.

یوناما یا دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان درتازه‌ترین مورد اعلام کرده است که نزدیک به یک‌سوم مهاجران بازگشت‌کنند به کشور را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. این سازمان با نشر گزارشی گفته است که کودکان زیر ۱۷ سال، به‌ویژه کودکان بی‌سرپرست و جداشده از خانواده، نیازمند حمایت فوری حفاظتی و خدمات روانی و اجتماعی هستند. در بخشی از گزارش دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد آمده است که بازگشت‌کنند‌گان بدون اسناد رسمی با موانع جدی در دسترسی به خدمات اساسی، فرصت‌های معیشتی و حمایت‌های حقوقی مواجه‌ بوده و در وضعیت آسیب‌پذیری حاد قرار دارند. یوناما در ادامه تاکید کرده است که اولویت‌های فوری شامل تأمین سرپناه، تقویت امنیت غذایی، حمایت از معیشت و اجرای برنامه‌های پایدار ادغام مجدد است. این نهاد بین‌المللی هشدار داده است که نبود حمایت‌های بلندمدت می‌تواند خطر افزایش آسیب‌پذیری و بی‌ثباتی اجتماعی را تشدید کند و تأمین منابع مستمر برای کمک‌رسانی ضروری است. چند وقت پیش، برنامه‌ی توسعه‌ی سازمان ملل متحد اعلام کرده بود که براساس آمارهای موجود، بیش از ۲.۸ میلیون مهاجر از کشورهای همسایه در سال ۲۰۲۵ میلادی به افغانستان بازگشته‌اند. این سازمان با نشر گزارشی گفته بود که این هجوم که عمدتا از کشورهای همسایه مانند ایران و پاکستان می‌آید، به بحران کشوری که وضعیت‌اش از پیش شکننده است و با پی‌آمدهای دهه‌ها بی‌ثباتی و بلایای طبیعی اخیر دست‌وپنجه نرم می‌کند، می‌افزاید.

منابع از میان مهاجران اهل افغانستان در پاکستان می‌گویند که یک دختر ۱۵ ساله‌ی افغانستانی از ۱۸ روز به این طرف در منطقه اتک پاکستان مفقود شده و تا اکنون هیچ اطلاعی از وضعیت او در دست نیست. پدر این دختر در صحبت با رسانه‌ها گفته‌اند که دخترش از اول جنوری پس از رفتن به کورس، در منطقه اتک پاکستان تا اکنون به خانه برنگشته است. در گزارش آمده است که این دختر ۱۵ ساله، محدثه نام دارد. گزارش به نقل از پدر محدثه نوشته است که با وجود تلاش‌های گسترده و پیگیری در نهادهای بین‌المللی و داخلی در پاکستان، تا اکنون هیچ اطلاعاتی از وضعیت او به دست نیامده است. این مرد در ادامه تاکید کرده است که به‌دلیل نداشتن ویزا، نهادهای مسوول از رسید‌گی به این رویداد خودداری کرده‌اند و از دولت پاکستان خواسته است برای یافتن دخترش اقدام کند. این رویداد در شرایطی رخ می‌دهد که شرایط زندگی پناه‌جویان افغانستانی در پاکستان بسیار دشوار شده است. روزانه صدها تن از پناه‌جویان اهل افغانستان از این کشور به گونه اجباری اخراج می‌شوند و مشکلات امنیتی آنان در طول ماه‌های اخیر افزایش یافته است. این در حالی است که نبود دسترسی پناه‌جویان اهل افغانستان به حمایت‌های قانونی و اجتماعی، خطراتی مانند مفقود شدن کودکان و زنان را بیش‌تر می‌کند. قابل کرده است که پاکستان پس از توقف روند تمدید ویزای پناه‌جویان افغانستان، بارها خبرنگاران، فعالان حقوق بشر و فعالان حقوق زن را بازداشت و شماری از آنان را اخراج کرده است. قابل ذکر است که پس از بازگشت دوباره‌ی حکومت فعلی به قدرت، بسیاری از نظامیان حکومت پیشین، کارمندان دولتی، خبرنگاران و فعالان حقوق بشر که به کشورهای همسایه مهاجر شده‌‌اند تا هنوز موفق به دریافت ویزای کشورهای مهاجرپذیر نشده‌اند. بسیاری از این پناه‌جویان که توسط کشورهای میزبان به افغانستان بازگردانده شده‌اند.

اوچا یا دفتر هماهنگی کمک‌های امور بشردوستانه سازمان ملل متحد اعلام کرده است که افغانستان با بحران‌های همزمان خشکسالی، بازگشت گسترده مهاجران از ایران و پاکستان و کاهش کمک‌های مالی مواجه است. این دفتر با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که کاهش بودجه‌ها سبب تعطیلی صدها مرکز خدمات صحی و تغذیه‌ای شده و دسترسی به مراقبت‌های حیاتی برای مردم این کشور محدود گردیده است. اندریکا راتوته، هماهنگ‌کننده دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد در ادامه گفته است که این وضعیت فشار زیادی بر خانوارهای آسیب‌پذیر وارد کرده و نیاز فوری به اقدامات حمایتی وجود دارد. وی در بخشی از پیامی تاکید کرده است که سازمان ملل تلاش می‌کند با ارائه کمک‌های بشردوستانه، از وخیم‌تر شدن بحران در افغانستان جلوگیری کند. همچنین در این گزارش هشدار داده شده است که بدون تامین منابع مالی لازم، بسیاری از مردم به ویژه کودکان و زنان، با خطر کمبود مواد غذایی و خدمات صحی مواجه خواهند بود. همچنین برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد هشدار داده بود که با فرارسیدن فصل زمستان، احتمال دارد سطح تغذیه‌ناکافی در کشور به‌طور چشم‌گیری افزایش یابد. باید گفت که پس از تسلط دوباره‌ی حکومت فعلی بر افغانستان، شماری از نهادهای بین‌المللی اعلام کرده بودند که به‌دلیل ممنوعیت کار کارمندان زن کمک‌های خود در افغانستان را کاهش داده‌اند.