نادر یاراحمدی، رییس مرکز امور اتباع وزارت داخله ایران می‌گوید که شمار دانش‌آموزان خارجی در این کشور از حدود ۶۰۰ هزار به ۳۲۰ هزار نفر کاهش یافته است. آقای یاراحمدی گفته است که جمهوری اسلامی برای تمدید اقامت مهاجران شرایط سخت‌گیرانه‌تری وضع کرده است. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران پیش از این اعلام کرده بود که حدود ۶۰۰ هزار دانش‌آموز اهل افغانستان در این کشور مشغول آموزش‌اند، اما نادر یاراحمدی از کاهش حدود ۲۸۰ هزار نفری این آمار خبر داده است. نادر یاراحمدی گفته است که در سال گذشته نزدیک به ۱.۸ میلیون مهاجر بدون مدرک از ایران اخراج شدند و جمعیت اتباع خارجی در این کشور نیز از ۶.۱ میلیون نفر به کمتر از پنج میلیون نفر کاهش یافته است. این گزارش در حالی منتشر می‌شود که نظام آموزشی افغانستان با محدودیت‌های گسترده روبرو است و بیش از دو میلیون دختر از آموزش بالاتر از صنف ششم محروم‌اند. همچنین پیش از این گزارش‌های متعددی درباره ممنوعیت یا محدودیت ثبت‌نام دانش‌آموزان اهل افغانستان در مکاتب ایران از جمله در استان‌های فارس، کرمان و کهگیلویه و بویراحمد، منتشر شده بود. جمهوری اسلامی روند اخراج مهاجران بدون مدرک را از ماه‌ها پیش آغاز کرده و این روند همچنان ادامه دارد. شهروندان افغانستان مقیم ایران، بارها از بدرفتاری پولیس جمهوری اسلامی، محدودیت در دسترسی به خدمات، بازداشت و اخراج اجباری به افغانستان شکایت کرده‌اند. رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی ایران گفت سیاست جمهوری اسلامی، قانونی‌سازی حضور مهاجران با تمرکز بر تامین نیروی کار است.

یونیسف یا صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که سیلاب‌های چند هفته قبل در نقاط شرقی افغانستان، دسترسی ۱۱ هزار و  ۶۲۲ دانش‌آموز را به آموزش مختل کرده است. این نهاد امروز (یک‌شنبه، ۱ سنبله) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که سیلاب‌ها در این نقاط، مجموعاً به ۳۳ مکتب آسیب زده است، از جمله تخریب دیوارهای پیرامونی، صنف‌های درسی و دیوارهای حایل. در اعلامیه آمده است که این گزارش سه روز پیش منتشر شده و به وضعیت سیلاب‌زد‌گان در مشرقی پرداخته است. یونیسف تاکید کرده است که جاری شدن سیلاب‌های ناگهانی در نقاط مرکزی و شرقی، در مجموع ۳۱۶ خانه را  تخریب کرده و بیش از دو هزار تن را متاثر کرده است. این در حالی است که این نهاد از خطرات جابه‌جایی ماین‌ها و مهمات منفجر ناشده در پی جاری شدن سیلاب‌ها نیز هشدار داده است. با این حال، صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، تاکید کرده که در نقاط آسیب دیده از سیل، خدمات صحی و تامین آب آشامیدنی ادامه دارد.

شماری از دختران دانش‌آموز «انجمن ادبی سوزن طلایی» در اعتراض به مسدود بودن دروازه‌های مکاتب و دانشگاه‌ها به‌روی دختران بالاتر از صنف ششم در کشور، صنف‌های آنلاین‌شان را پشت دروازه‌های بسته‌ی مکاتب برگزار کرده‌اند. اين دانش‌آموزان دختر با نشر اعلامیه‌ای گفته است که این اقدام را به هدف اعتراض «به پنج سال بسته ماندن اجباری مکاتب و دانشگاه‌ها بر روی دختران بالاتر از صنف ششم» در شهرهای مختلف و پشت دروازه‌های بسته مکاتب برگزار کرده‌اند. در اعلامیه آمده است: «این اقدام، فریادی برای عدالت و برابری است؛ یادآور ایستادگی در جامعه افغانستان و جهان که در آن سال‌ها، دختران این سرزمین از ابتدایی‌ترین حق انسانی خود یعنی حق آموزش، محروم مانده‌اند.» این دانش‌آموزان در ادامه تاکید کرده‌اند این حرکت نه‌تنها یک اعتراض، بلکه تلاشی برای بیدارسازی وجدان جمعی است. دانش‌آموزان دختر بر حمایت شهروندان از «حق آموزش دختران» تاکید کرده و گفته‌اند که حمایت شهروندان می‌تواند این اعتراض را به یک خواست جمعی تبدیل کند. قابل ذکر است که انجمن ادبی سوزن طلایی، تحت نظر حمیرا قادری، نویسنده و فعال حقوق زنان در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۱ میلادی، فعالیت خود را آغاز کرد. بیشتر اعضا و دانش‌آموزان این انجمن ادبی دختران دانش‌آموز بازمانده‌ از آموزش هستند. این دانش‌آموزان دختر در حالی اقدام به این اعتراض کردند که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

همزمان با روز جهانی علم برای صلح و توسعه، دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا برای افغانستان اعلام کرده است که سرمایه‌گذاری در علم و حمایت از دانش‌آموزان و استادان، قدرتمندترین مسیر به‌سوی آینده‌ی پایدار و مرفه است. این دفتر امروز (دوشنبه، ۱۹ عقرب) با نشر پیامی در حساب کاربری فیس‌بوک خود نوشته است که تعهد اتحادیه اروپا به حمایت از آموزش در افغانستان کاملاً حیاتی است. دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا در ادامه تاکید کرده است که علم و دانش کلیدهایی برای صلح پایدار، نوآوری و حل مسأله و آینده‌ای متکی به خود برای همه‌ی شهروندان افغانستان است. این دفتر در بخشی از پیامش افزوده است: «ما در باور خود مبنی بر این‌که دانش پایه و اساس پیشرفت است، محکم ایستاده‌ایم. ما باید اطمینان حاصل کنیم که هر جوان افغان می‌تواند پتانسیل خود را شکوفا کند.» در حالی از روز جهانی علم برای صلح و توسعه تجلیل می‌شود که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

همزمان با روز جهانی غذا، برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که هر روز ‏برای ۷۰۰ هزار دختر و پسر در مکاتب افغانستان بیسکویت‌های ‏غنی‌شده توزیع می‌کند. این برنامه امروز (پنج‌شنبه، ۲۴ میزان) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که این ‏بیسکویت‌ها به دانش‌آموزان کمک می‌کنند تا فعال بمانند و بهتر یاد ‏بگیرند.‏ برنامه جهانی غذا در ادامه تاکید کرده است که در کارخانه‌ی تولید بیسکویت این نهاد، ‏بیشتر زنان و دختران کار می‌کنند؛ در حالی که فرصت‌های شغلی برای زنان ‏محدود است.‏ قابل ذکر است که نهادهای سازمان ملل هشدار داده‌اند که ۲.۳ میلیون زن و کودک در افغانستان با سوءتغذیه حاد مواجه هستند. طبق گزارش‌ها، هر سه روز یک کودک در شفاخانه ولایت بدخشان به دلیل سوءتغذیه جان می‌سپارد. همچنین یونیسف یا صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل و یونسکو به‌تازگی با نشر گزارش مشترک درباره‌ی وضعیت ‏آموزش و پرورش در ‏افغانستان، گفته‌اند که نظام آموزشی ‏کشور با چالش‌های ‏بی‌سابقه‌ای روبرو است.‏ در این گزارش مشترک آمده است که افت یادگیری در کشور به میزان ‏نگران‌کننده‌ای پایین است و بیش از ‌‏۹۰ درصد از کودکان ۱۰ ساله نمی‌توانند ‏یک متن ساده را بخوانند که این امر ‏یکی از شدیدترین بحران‌های ‏یادگیری در جهان را برجسته می‌کند.‏ در گزارش سازمان‌های یونیسف و یونسکو درباره‌ی وضعیت آموزش ‏در ‏افغانستان آمده است که حکومت سرپرست پس از بازگشت به قدرت در آگوست ‌‏۲۰۲۱ میلادی تا‌ اکنون ‏حدود ۲.۲ میلیون دختر نوجوان را از آموزش محروم ‏کرده است. در این گزارش آمده است که مشارکت پسران نیز به‌طور فزاینده‌ای ‏تحت تأثیر فقر و ‏خواسته‌های خانواده‌ها قرار گرفته است.

ندامحمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی حکومت سرپرست درتازه‌ترین مورد گفته است که در ‏دانشگاه برای دانشجویان مسائل ضروری دین تدریس ‏می‌شود و دانشگاه‌ها تنها مراکز تدریس علوم عصری ‏نیستند.‏ آقای ندیم این اظهارات را مراسم فراغت محصلان دانشگاه کابل مطرح کرده و گفته است: «دین ‏ضرورت ما و شما است. مسلمان هستیم و تا مرگ از این ‏نمی‌توانیم خود را خلاص کنیم و باید عمل و فکر و اخلاق ‏اسلامی خود را بفهمیم.» وزیر تحصیلات عالی فارغان را به ادامه تحصیل در مقاطع لیسانس و ماستر و فعالیت در حرفه خود تشویق کرد و گفت: «این فراغت پایان مسیر یادگیری نیست، بلکه آغاز یک مرحله جدید است.» همچنین ندامحمد ندیم به فارغان تاکید کرد که مسوولیت آن‌ها تنها نسبت به خود نیست، بلکه نسبت به خانواده، جامعه، کشور و سایر مسلمانان نیز مسوولیت دارند. در حال حاضر مراکز آموزشی افغانستان تنها برای پسران ‏باز است، دختران و زنان از آموزش و تحصیل محروم ‏هستند.‏ تمرکز حکومت سرپرست بر ساخت مدارس و آموزش دینی است. دولت ‏در چهار سال گذشته مدارس دینی بی‌شمار در کشور ساخته ‏و آموزش‌های دینی را به نصاب آموزشی دانشگاه‌ها و سایر ‏مراکز آموزشی نیز افزوده است.‏ قابل ذکر است که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. حکومت فعلی در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران بست، در حالی که ‏بخش صحت افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش باز بماند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

محمدصادق معتمدیان، والی تهران پایتخت ایران درتازه‌ترین مورد اعلام کرده است که فاز دوم اخراج «مهاجران غیرمجاز» به افغانستان به‌زودی اجرا خواهد شد. خبرگزاری مهر گزارش داده است که آقای معتمدیان این اظهارات را در نشستی در شهرستان/ولسوالی پیشوا در تهران مطرح کرده و گفته است که موضوع اخراج مهاجران افغانستان با جدیت دنبال می‌شود. وی به اخراج مهاجران به افغانستان اشاره کرده و تاکید کرده است: «پس از این اقدام «سه هزار کلاس درس آزاد شده و تراکم دانش‌آموزی کاهش یافته است.» همچنین والی تهران در ادامه‌ی صحبت‌هایش مدعی شده است که بخش قابل‌توجهی از مهاجران افغانستانی از «سرانه‌های مردم» استفاده می‌کردند و اخراج آنان باعث کاهش جرم عمومی، کاهش مصرف آرد تا پنج هزار تُن، خلوت‌شدن نانوایی‌ها و بازگشت فرصت‌های شغلی به نیروی کار ایرانی شده است. قابل ذکر است که جمهوری اسلامی ایران در سال جاری خورشیدی «برگه سرشماری» حدود دو میلیون مهاجر افغانستانی را باطل و اخراج آنان را آغاز کرد. براساس آمار حکومت سرپرست افغانستان، این کشور بیش از ۱.۸ میلیون مهاجر را به افغانستان اخراج کرده است و این روند همچنان ادامه دارد. با وجود این‌که والی تهران مدعی شده است که اخراج مهاجران باعث بازگشت فرصت کار به نیروی کار ایرانی شده، اما شماری از رسانه‌های ایرانی از کمبود نیروی کار و تعطیلی کارخانه‌ها در پی اخراج مهاجران افغانستان گزارش داده‌اند. این اخراج‌ها در حالی پس از جنگ ایران و اسراییل شدت یافته است که افغانستان با بحران شدید حقوق بشری و انسانی مواجه ا‌ست و بسیاری از اخراج‌شد‌گان، از جمله زنان، خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر در معرض خطر واقعی نقض حقوق بشر قرار دارند.

یونسکو یا سازمان علمی و آموزشی سازمان ملل متحد اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۴ میلادی حملات به مراکز آموزشی در سراسر جهان ۴۴ درصد افزایش یافته است. این سازمان همزمان با روز جهانی حفاظت از آموزش در برابر حملات، با نشر اعلامیه‌ای نسبت به افزایش چشمگیر حملات علیه مراکز آموزشی در سال ۲۰۲۴ میلادی هشدار داده و گفته است که ۸۵ میلیون کودک در سراسر جهان که در وضعیت‌های بحرانی زندگی می‌کنند، به مکتب و مراکز آموزشی نمی‌روند. در ادامه آمده است که در مناطق درگیر جنگ، حملات به مکاتب و مراکز آموزشی به سطح نگران‌کننده‌ای رسیده است و آینده صدها هزار کودک و نوجوان را به شدت به خطر انداخته است. سازمان علمی و آموزشی سازمان ملل متحد تاکید کرده است که تنها در سال ۲۰۲۴ میلادی ۴۱ هزار و ۳۷۰ مورد نقض جدی علیه کودکان در درگیری‌های مسلحانه در سراسر جهان ثبت شده که بی‌سابقه‌ترین سطح در ۳۰ سال اخیر است. یونسکو در ادامه افزوده است: «مکاتب و مراکز آموزشی که بر اساس حقوق بین‌الملل بشردوستانه باید در هر شرایطی محافظت شوند، اکنون در خط مقدم قرار دارند و تنها در سال ۲۰۲۴ میلادی هزار و ۲۶۵ مکتب هدف حمله قرار گرفته‌اند که نسبت به سال ۲۰۲۳ میلادی ۴۴ درصد افزایش یافته است.» همچنین سازمان عملی آموزشی سازمان ملل متحد در بخشی از اعلامیه‌اش گفته است که استفاده نظامی از مکاتب برخلاف حقوق بین‌الملل بشردوستانه در کشورهای اوکراین، غزه، میانمار، هائیتی و افغانستان روزبه‌روز رایج‌تر می‌شود. یونسکو در ۳۱ کشور بحران‌زده با بسیج شرکای محلی خود، راه‌حل‌های آموزشی عملی و همچنین حمایت‌های مادی و روانی-اجتماعی برای ده‌ها هزار دانش‌آموز و معلم، به‌ویژه در افغانستان، غزه، سودان، سوریه و اوکراین فراهم کرده است. همچنین این سازمان از همه طرف‌های درگیر در منازعات خواسته که به‌طور کامل به قطعنامه ۲۶۰۱ شورای امنیت سازمان ملل (مصوب ۲۰۲۱) و همچنین اعلامیه مدارس امن پایبند باشند.

محب‌الله حیدری، رییس اداره‌ی معارف ولایت کنر می‌گوید که در پی زلزله‌ی مرگ‌بار اخیر، ۳۹۱ دانش‌آموز جان باخته‌اند، ۷۶۰ تن دیگر زخمی شده و بیش از ۱۵۷ هزار دانش‌آموز از آموزش در مناطق زلزله‌زده محروم شدند. آقای حیدری این اظهارات را در صحبت با طلوع نیوز مطرح کرده و گفته است: «در سراسر کنر در حال حاضر ۱۵۷ هزار و ۷۴ دانش‌آموز از آموزش محروم‌اند. در زلزله، ۳۹۱ دانش‌آموز و سه معلم جان باخته‌اند و ۷۶۰ دانش‌آموز و ۲۰ معلم دیگر زخمی گردیده‌اند.» وی در تاکید کرد که در کنر، مانند دیگر ولایت‌های گرم‌سیر، سال آموزشی از ۱۵ ماه سنبله آغاز می‌شود، اما هزاران دانش‌آموز در مناطق زلزله‌زده از آموزش بازمانده‌اند. دانش‌آموزان محروم از آموزش از مسوولان و نهادهای کمک‌رسان می‌خواهند تا زمینه‌ی ادامه‌ی تحصیل برای‌شان فراهم شود. شماری از دانش‌آموزان می‌گویند: «زلزله مکتب ما را به‌گونه‌ی کامل ویران کرده است. از نبود مکتب بسیار غمگین هستیم؛ چون اینجا مکتبی نیست که در آن درس بخوانیم. در قریه‌های دیگر هم مکتب ویران شده و ما ناچار به کمپ‌ها آمده‌ایم.» دانش‌آموزش خواستار ایجاد مکتب‌های سیار شده و گفته‌اند که نهادهای امدادرسان و دولت آموزش، دانش‌آموزان را در اولویت موضوع امدادرسانی‌شان قرار دهند. براساس معلومات ریاست معارف ولایت کنر، در اثر این زلزله، ۵۳ مکتب به‌گونه‌ی کامل ویران و ۲۵۳ مکتب دیگر نیز به‌گونه‌ی قسمی آسیب دیده‌اند. زمین‌لرزه‌ی شش ریشتری یک‌شنبه‌شب که مناطق شرقی کشور را لرزاند، بیشترین تلفات و خسارات را در ولایت کنر وارد کرده است. براساس آمار حکومت سرپرست، در این زمین‌لرزه در کنر دو هزار و ۲۰۵ نفر جان باخته و  سه هزار و ۶۴۰ نفر دیگر زخمی شده‌اند. همچنین مسوولان دولتی اعلام کرده‌اند که براثر این زمین‌لرزه شش هزار و ۷۸۲ خانه در کنر ویران شده است.