نهادهای سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد هشدار داده‌اند که افغانستان با یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های بی‌جاشدگان در جهان روبرو است. اداره‌های سازمان ملل امروز (سه‌شنبه، ۱۶ سرطان) با نشر گزارشی گفته‌اند که افغانستان در میان فقر، خشک‌سالی و زمین‌لرزه‌ها با یکی از بی‌سابقه‌ترین بحران‌های بی‌جاشدگان مواجه است. در بخشی از این گزارش، به نقل از دفتر برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) آمده است که اقتصاد شکننده افغانستان، چهار دهه جنگ، بازگشت ۲.۷ میلیون تن، تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی و کاهش مشارکت زنان، فشار بر معیشت مردم و خدمات عمومی را افزایش داده است. الکساندر دی کرو، رییس برنامه توسعه سازمان ملل که همراه با برهم صالح، کمیشنر کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهند‌گان، در جریان دیدار از بازگشت‌کنند‌گان، نهادهای امدادرسان و مقام‌های خکومت سرپرست سخن می‌گفت، اظهار داشته است که در افغانستان، بحران‌ها به‌ندرت به‌تنهایی رخ می‌دهند. او در ادامه تاکید کرده است که اين سفر، بار دیگر نشان دهنده تعهد مشترک سازمان ملل به تقويت تاب‌آورى و يافتن راه‌حل‌هاى پايدار است. این در حالی است که افغانستان سال‌ها است با بحران‌های پی‌درپی از جمله جنگ، فقر، خشک‌سالی، رویدادهای طبیعی و بازگشت گسترده مهاجران روبرو است که میلیون‌ها تن را بی‌جا کرده و فشار بر خدمات عمومی و جوامع میزبان را افزایش داده است.

اوچا یا دفتر هماهنگ‌کننده‌ی کمک‌های بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد به هدف قرار گرفتن غیرنظامیان توسط پاکستان واکنش نشان داده و می‌گوید که غیرنظامیان هرگز نباید هزینه‌ی درگیری را بپردازند. اوچا امروز (یک‌شنبه، ۱۴ سرطان) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که خشونت‌ها زندگی‌ را مختل می‌کند. نمایندگی اوچا در افغانستان نوشته است: «خشونت‌ها چیزی بیش از خانه‌ها و زیرساخت‌ها را ویران می‌کنند. خشونت‌ها زندگی‌ها را مختل و ترس را تشدید می‌کنند و به سلامت روان جامعه، به‌ویژه برای کودکان، آسیب می‌زند.» در اعلامیه آمده است که غیرنظامیان هرگز نباید هزینه‌ی درگیری را بپردازند. آنان باید همیشه مطابق با قوانین بین‌المللی بشردوستانه محافظت شوند. یکی از آسیب‌دیدگان درگیری‌های اخیر حکومت سرپرست و پاکستان در ولسوالی اسپیره ولایت خوست به اوچا گفته است: «از زمان حملات هوایی، ما نتوانسته‌ایم با آرامش بخوابیم. هر صدای بلندی ما را از تکرار آن می‌ترساند. فرزندان ما هر زمان که صدای هواپیما را بالای سر خود می‌شنوند، می‌ترسند.» قابل ذکر است که حدود یک ماه قبل (۱۹ جوزا) در روستای منه از مربوطات ولسوالی اسپیره ولایت خوست خانه‌ی مسکونی یک فرد ملکی به‌نام «ببری» ساعت ۱۲:۲۰ دقیقه‌ی شب هدف بمباران جنگنده‌های هوایی پاکستان قرار گرفت که در پی آن نُه نفر کشته و ۱۰ نفر دیگر زخمی شدند. مستغفر گربز، سخنگوی والی خوست در آن زمان گفت که در این حمله نُه نفر، شامل یک زن، یک مرد و هشت کودک هفت تا ۱۰ ساله کشته شده‌اند. دفتر یوناما یا هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان تایید کرده بود که در آخرین حملات پاکستان بر پکتیا، پکتیکا و کنر نیز ۲۸ فرد ملکی کشته و ۴۹ نفر دیگر که همه غیرنظامی بودند زخمی شده‌اند.

وزارت سرحدات، اقوام و قبایل در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که اختلاف بین کوچی‌ها و باشندگان بومی ولسوالی پنجاب ولایت بامیان از طریق مذاکره حل‌وفصل شده است. این وزارت امروز (چهارشنبه، ۲۷ جوزا) با نشر اعلامیه‌ای، زخمی‌شدن دو نفر در این درگیری را تایید کرده و گفته است که با اعزام یک هیأت، اختلاف از طریق مذاکره حل‌وفصل شده است. منابع محلی گفته‌اند که کوچی‌های مسلح روز (سه‌شنبه، ۲۶ جوزا) با هجوم به روستای «توبک» منطقه‌ی «پشته غرغری» ولسوالی پنجاب، با باشندگان این منطقه درگیر شده و سه کشاورز را ضرب‌وشتم و زخمی کرده‌اند. وزارت سرحدات، اقوام و قبایل درباره‌ی چگونگی حل و فصل اختلاف جزئیات ارائه نکرده است. با این وجود شماری از رسانه‌ها گزارش داده‌اند که هیأت اعزامی، به کوچی‌ها گفته است که هرچه‌زودتر با مواشی شان پنجاب را ترک کنند، اما کوچی‌ها پنج روز دیگر فرصت خواسته‌‌اند و هیأت وزارت سرحدات با این درخواست موافقت کرده‌ است. سه کشاورز به‌نام‌های «محمدحسین، جعفر و علی‌داد» دیروز (سه‌شنبه، ۲۶ جوزا) در روستای «توبک» در منطقه‌ی «پشته غرغری» توسط کوچی‌ها مسلح ضرب‌وشتم و زخمی شده‌اند. این سه نفر زمانی‌ که مانع هجوم رمه‌های کوچی‌ها بر مزارع شان شدند، از سوی مردان مسلح کوچی «تا سرحد مرگ» لت‌وکوب شدند. منابع می‌گویند که کوچی‌ها سپس به خانه‌های مردم این روستا هجوم بردند، بالای خانه‌ها فیر کردند و در پی آن شماری از خانواده‌ها مجبور به فرار از خانه‌های‌شان شدند. تصاویری که به شبکه‌های اجتماعی نشر شده است، آثار زخم، جراحت و کبودی در بدن هر سه نفر این افراد دیده می‌شود. ده روز قبل هم در منطقه «زرسنگ» ولسوالی پنجاب نیز پنج نفر از باشندگان این منطقه در حمله کوچی‌ها زخمی شده بودند. همه‌ساله با رسیدن فصل بهار، کوچی‌ها با مواشی‌شان به مناطق مرکزی افغانستان هجوم می‌برند.

سرفراز بگتی، وزیر اعلای ایالت بلوچستان پاکستان در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که افغانستان میزبانی پاکستان از مهاجران افغانستانی در بیش از چهار دهه گذشته را فراموش کرده است. آقای بگتی در شهر اوکارا در ایالت پنجاب صحبت می‌کرد، گفت که وضعیت امنیتی در بلوچستان نسبت به پنجاب «وخیم‌تر» است و تروریست‌ها هیچ ملیتی ندارند. مقام‌های پاکستانی مدعی هستند که ناامنی در ایالت‌های بلوچستان و خیبرپختونخوا ریشه در افغانستان دارد، اما مقامات حکومت سرپرست این اتهامات را رد می‌کنند. وزیر اعلای بلوچستان مدعی شد که پاکستان بیش از ۴۰ سال «با قلب باز» از مهاجران افغانستانی میزبانی کرده است، اما اکنون کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده، روسیه، بریتانیا و چین آنان را تهدیدی امنیتی و تروریستی می‌دانند. پاکستان پس از تیره شدن روابطش با حکومت فعلی طی دو سال گذشته روند اخراج مهاجران افغانستانی را تشدید کرده و نزدیک به دو میلیون مهاجر را از این کشور اخراج کرده است. بسیاری از مهاجران اخراج‌شده سال‌ها در پاکستان زندگی کرده بودند. با وجود فشارها و انتقادهای بین‌المللی، روند اخراج مهاجران افغانستان از سوی پاکستان ادامه یافته است.

مرکز نظارت بر جابجایی داخلی اعلام کرده است که حدود ۷ میلیون نفر در افغانستان در سال گذشته میلادی در نتیجه درگیری‌های طولانی‌مدت و حوادث طبیعی در داخل کشور آواره شدند. این مرکز با نشر گزارشی گفته است که این رقم، نیمی از جمعیت بی‌جاشدگان داخلی در جنوب آسیا در سال ۲۰۲۵ میلادی را تشکیل می‌دهد. مرکز نظارت بر جابجایی گزارشی را تحت عنوان «گزارش سالانه جابجایی داخلی ۲۰۲۶» منتشر کرد و در آن آمده است که در سال گذشته میلادی بیش از ۸۲ میلیون نفر در سراسر جهان در کشورهای خود بیجا شدند. در گزارش آمده است که درگیری‌ها و خشونت به عامل اصلی آوارگی‌های داخلی تبدیل شده‌اند. حوادث طبیعی نیز از دیگر دلایل این پدیده عنوان شده است. این گزارش تاکید می‌کند که آوارگی داخلی نشان‌دهنده یک بحران ساختاری در سطح جهانی است. بر اساس این گزارش، درگیری و خشونت در سال ۲۰۲۵ میلادی منجر به ثبت رکورد ۳۲.۳ میلیون آوارگی داخلی شد. همچنین در این گزارش به وضعیت آوارگان داخلی در افغانستان اشاره شده است. طبق این گزارش حدود ۴.۴ میلیون نفر از کل آوارگان داخلی در افغانستان به‌طور مشخص به دلیل درگیری و خشونت بی‌جا شده‌اند. در این گزارش به رویدادهایی چون زلزله‌های مرگبار ماه آگوست و نوامبر ۲۰۲۵ در ولایت‌های شرقی و مزارشریف که منجر به هشت هزار جابجایی جدید شد و بازگشت آوارگان به مناطق اصلی با وجود زیرساخت‌های تخریب‌شده اشاره شده است. مرکز نظارت بر جابجایی تاکید کرده است که دهه‌ها درگیری، خشکسالی‌های مکرر و بحران اقتصادی عمیق، منابع اندکی را برای بازسازی و معیشت مردم افغانستان باقی گذاشته است.

حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین کشور حملات تازه‌ی پاکستان به اهدافی در افغانستان از جمله دانشگاه سید جمال‌الدین افغان کنر را محکوم کرده و گفته است که این حملات را «بخشی از سیاست پاکستان برای نابودی ریشه‌های آموزش و توسعه در افغانستان» می‌داند. آقای کرزی با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که پیش از این نیز حملات پاکستان باعث شده بود که دانش‌آموزان در روستای «بریکوت» ولسوالی ناری ولایت کنر، از آموزش محروم شوند. رییس‌جمهور پیشین افغانستان تاکید کرد: «از سازمان ملل متحد می‌خواهم که حملات نظامی پاکستان به مردم، خاک و تأسیسات ملی ما را به طور جدی بررسی، محکوم و در اسرع وقت متوقف کند. قابل ذکر است که مسوولان محلی حکومت سرپرست در ولایت کنر تایید کرده‌اند که پاکستان دانشگاه این ولایت و اهدافی را در مرکز و برخی ولسوالی‌های آن مورد حملات راکتی قرار داد. مسوولان محلی گفته‌اند دکه در این حملات دست‌کم هفت نفر کشته و ۷۵ نفر دیگر، شامل ۳۰ دانشجو، زخمی شده‌اند. وزارت تحصیلات عالی نیز حمله به دانشگاه کنر را تایید کرده و گفته است که در آن به ساختمان و محیط این دانشگاه، خسارات گسترده وارد شده است. تا اکنون هویت و جنسیت قربانیان و زخمیان مشخص نیست. این در حالی است که درگیری‌های مرزی میان دو طرف از دو ماه به این طرف ادامه دارند. با این حال، از شدت این درگیری‌ها در روزهای اخیر کاسته شده است. سازمان ملل متحد اعلام کرده بود که در دو هفته اول درگیری‌های مرزی در شرق افغانستان، بیش از ۷۰ غیرنظامی جان باخته‌اند.

شهرزاد اکبر، فعال حقوق بشر افغانستان می‌گوید که درگیری‌های میان نیروهای حکومتی و پاکستان، در کنار افزایش تلفات غیرنظامیان، فشارها بر زنانی را که با محدودیت‌های شدید رو‌برو هستند، بیشتر کرده است. او در ویدیویی که از سوی فمنا یا سازمان حامی جنبش‌های فیمنیستی نشر شده، گفته است که حذف زنان از عرصه‌ی عمومی، محرومیت دختران بالاتر از صنف ششم و محدودیت‌های گسترده بر رفت‌وآمد، پیش از این نیز زندگی زنان را با دشواری‌های جدی همراه کرده بود؛ اما تشدید ناامنی‌ها، بحران را عمیق‌تر ساخته است. وی در ادامه تاکید کرده است که این وضعیت دسترسی زنان به خدمات صحی و کمک‌های بشردوستانه را دشوارتر کرده، به‌ویژه برای خانواده‌هایی که سرپرست زن دارند. او می‌گوید که محدودیت بر کار زنان در نهادهای امدادرسان نیز روند کمک‌رسانی به زنان و کودکان را با مشکل روبرو کرده است. فعال حقوق بشر افغانستان در بخشی از سخنانش به داستان یک پزشک زن اشاره کرده که در درگیری‌ها میان نیروهای حکومتی و پاکستان جانش را از دست داد: «یک پزشک زن که همراه با پسر خردسالش از نورستان در حال سفر بود، هدف تیراندازی نیروهای مرزی پاکستان قرار گرفت و هر دو جان باختند. در کشوری مانند افغانستان به‌ویژه در منطقه‌های روستایی که پزشکان زن بسیار کم‌اند، از دست‌دادن چنین فردی، خسارتی دوچندان برای جامعه به‌ همراه دارد.» او تصریح کرد که این تنها یکی از صدها موردی است که ثبت و مستندسازی شده؛ مواردی نیز وجود دارد که در آن‌ها خانواده‌ها در نتیجه‌ی درگیری‌ها به‌گونه‌ی کامل از بین رفته ‌اند. این فعال حقوق بشر خواستار توجه‌ی جدی به پیامدهای چندلایه‌ی این درگیری‌ها شده و گفته که بدون در نظر گرفتن وضعیت ویژه‌ی زنان، پاسخ به بحران انسانی در افغانستان کامل نخواهد بود. در کنار این وضعیت، افغانستان تحت حاکمیت حکومت فعلی با محدودیت‌های گسترده بر زنان و دختران روبرو است؛ از ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم تا محدودیت‌های شدید بر کار و رفت‌وآمد.