منابع محلی از ولایات مختلف می‌گویند که حکومت سرپرست دسترسی به برخی شبکه‌های اجتماعی از جمله انستاگرام را در شماری از ولایات محدود کرده است. دست‌کم چهار منبع امروز (سه‌شنبه، ۱۵ میزان) گفته‌اند که این محدودیت تا اکنون در اینترنت سیم‌کارت‌ برخی از شرکت‌های مخابراتی و اینترنت‌های شرکتی وضع شده است. شماری از مشتریان شبکه‌های مخابراتی افغان‌بیسیم، اتوما و اتصالات در هرات و کابل به رسانه گوهرشاد گفته‌اند که با اینترنت این شرکت‌ها نمی‌توانند انستاگرام را باز کنند. منبع در ادامه تاکید کرده است که انستاگرام با فیلترشکن باز می‌شود. براساس گفته‌های منابع در کابل، هرات و برخی از ولایت‌های دیگر نیز دسترسی به انستاگرام و اسنپ‌چت محدود شده است. مسوولان حکومت سرپرست تا اکنون محدودیت دسترسی بر شبکه‌های اجتماعی را تایید نکرده‌اند. همچنین حکومت فعلی بار دیگر تلاش برای محدودکردن دسترسی به اینترنت فایبر نوری را آغاز کرده‌ است. منابع در قندهار گزارش دادند که دسترسی به اینترنت فایبر نوری برای افراد عادی و خانه‌ها قطع شده است. باید گفت که دولت هفته‌ی پیش برای ۴۸ ساعت اینترنت و شبکه‌های مخابراتی را در سراسر افغانستان قطع کردند و تا اکنون توضیحی در مورد آن ارائه نکرده است. پیشتر قطع اینترنت فایبر نوری را از ولایت بلخ آغاز کرده بود و دلیل آن را جلوگیری از منکرات خوانده بود. در پی این دستور، انترنت وای‌فای و فایبر نوری در دست‌کم ۱۴ ولایت کشور قطع شده است.

سیما باهوس، مدیر اجرایی بخش زنان سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که زنان و دختران افغانستان با ظلم و محدودیت، هنوز امیدوارند روزی به آرزوهای خود دست یابند. خانم باهوس این اظهارات را در نشست شورای امنیت سازمان ملل مطرح کرده و گفته است که بررسی‌های آن‌ها نشان می‌دهد ۹۲ درصد مردم افغانستان به آموزش زنان و دختران اهمیت می‌دهند. وی در بخشی از صحبت‌هایش تاکید کرده است که زنان افغانستان و دختران زیر ستم، رنج فراوانی را تحمل می‌کنند. قابل ذکر است که در چهار سال گذشته علی‌رغم درخواست شهروندان افغانستان و فشار ‏جهانی، حکومت فعلی از مواضع خود در قبال زنان و دختران کوتاه نیامده‌اند.‏ حکومت سرپرست با وضع محدودیت‌های شدید، زنان و دختران از کار، آموزش و ‏گشت‌وگذار آزادانه محروم کرده‌‌‎ است.‏ این در حالی است که شورای حقوق بشر سازمان ملل، روز گذشته میکانیسم مستقل پاسخگویی در افغانستان را ایجاد کرد که براساس آن، موارد نقض حقوق بشر توسط طالبان مورد بررسی قرار می‌گیرد. این میکانیسم طی قطعنامه‌ای با حمایت اتحادیه اروپا و بیش‌تر کشورها، بدون رأی‌گیری، به تصویب رسیده است.

برنامه جهانی غذا درتازه‌ترین مورد هشدار داده است که بسته‌شدن صدها مرکز تغذیه و کاهش شدید بودجه‌های بشردوستانه، هزاران کودک را در معرض خطر مرگ و سوء‌تغذیه قرار داده است. این نهاد گزارشی درباره وضعیت تغذیه و امنیت غذایی در افغانستان منتشر کرده و در آن آمده است که تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ میلادی، ۲۹۸ مرکز تغذیه در سراسر کشور تعطیل شده و شمار تیم‌های سیار خدمات صحی و تغذیه از سال ۲۰۲۴ میلادی تا اکنون ۵۴ درصد کاهش یافته است. در ادامه آمده است که این کاهش چشمگیر در خدمات حیاتی، پوشش برنامه‌های تغذیه را به‌ویژه در جنوب افغانستان به شدت محدود کرده و پیامدهای فاجعه‌باری بر جای گذاشته است. در این بخش از کشور، بسته‌شدن ۳۸ مرکز تغذیه باعث شده بیش از ۱۴۱ هزار تن، از جمله بیش از ۸۲ هزار کودک خردسال، از دسترسی به درمان محروم شوند. برنامه جهانی غذا در ادامه تاکید کرده است که افغانستان اکنون با یکی از شدیدترین بحران‌های امنیت غذایی در جهان روبرو است. در ادامه آمده است که افغانستان پیش از این نیز دارای آسیب‌پذیری‌های عمیق و ساختاری بود که کاهش بودجه‌های بین‌المللی آن را تشدید کرده است. در گزارش آمده است: «افغانستان حتی پیش از بحران مالی فعلی نیز در پایین‌ترین سطح توسعه انسانی و از جمله کشورهایی با بیشترین آسیب‌پذیری در برابر تغییرات اقلیمی قرار داشت. دهه‌ها جنگ، خشکسالی‌های پیاپی و وابستگی شدید به کمک‌های خارجی، این کشور را در آستانه فروپاشی کامل اجتماعی و اقتصادی قرار داده است.» برنامه جهانی غذا هشدار داده است که ادامه کاهش کمک‌های بین‌المللی، رژیم غذایی میلیون‌ها خانواده را مختل کرده و ناامنی غذایی شدید را سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها افزایش داده است. براساس ارزیابی‌های این نهاد، انتظار می‌رفت شمار افراد نیازمند به کمک فوری غذایی از ۱۲.۶ میلیون تن در آغاز سال ۲۰۲۵ میلادی به ۹.۵ میلیون تن در ماه‌های می تا اکتوبر کاهش یابد؛ اما تداوم خشکسالی در ۱۹ ولایت از ۳۴ ولایت کشور تولیدات زراعتی را به شدت کاهش داده و وضعیت را بحرانی‌تر کرده است. همچنین در گزارش آمده است که داده‌های میدانی برنامه جهانی غذا نشان می‌دهد، فقر و محرومیت خانوارها باعث شده مصرف غذای نامناسب تا ۲۶ درصد افزایش یابد و بسیاری از خانواده‌ها برای زنده ماندن تنها از نان و چای استفاده کنند. این نهاد افزوده است که بدون تأمین فوری بودجه، افغانستان با افزایش نگران‌کننده‌ لاغری مفرط کودکان و مرگ‌ومیرهای قابل پیشگیری روبه‌رو خواهد شد. این نهاد از جامعه‌ی جهانی خواسته است که برای جلوگیری از فاجعه‌ انسانی در افغانستان، اقدامات فوری سیاسی، مالی و عملیاتی روی‌دست گیرد.

شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد درتازه‌ترین مورد اعلام کرده است که مکانیزم تحقیقی مستقل در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، از سوی این شورا بدون هیچ رأی مخالف تایید شده است. نصیر احمد اندیشه، سفیر دایمی افغانستان در جینوا، امروز (دوشنبه، ۱۴میزان) با نشر اعلامیه‌ای در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که قطعنامه‌ای در راستای ایجاد یک مکانیزم تحقیقی مستقل در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، به شورای حقوق بشر سازمان ملل در جینوا پیشکش شده بود، بدون رأی‌گیری و مخالفت تصویب شده است. آقای اندیشه در ادامه تاکید کرده است که حکومت سرپرست در هیچ کشوری برای حمایت از خود در عرصه‌ی بین‌المللی، جای باقی نگذاشته‌اند. وی در ادامه افزوده است: «تعاملات کاملاً معامله‌ای و کوتاه‌مدت هستند. به همه همکاران، شرکا و نهادهایی که به ایجاد این سازوکار تحقیقاتی مستقل کمک کردند، تبریک می‌گویم. روز بزرگی است.» همچنین دیدبان حقوق بشر نیز در اعلامیه‌ای اعلام کرد که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۵ قطعنامه‌ای تاریخی را به تصویب رساند که بر اساس آن، سازوکار مستقلی برای تحقیق درباره نقض‌های حقوق بشری گذشته و جاری در افغانستان ایجاد می‌شود. سازمان دیده‌بان حقوق بشر گفت که این قطعنامه پیامی روشن به حکومت فعلی افغانستان می‌فرستد، مبنی بر اینکه شواهد در حال جمع‌آوری و آماده‌سازی است تا روزی آنان در برابر عدالت پاسخگو شوند. در اعلامیه دیدبان حقوق بشر آمده است: «این قطعنامه که به ابتکار اتحادیه اروپا ارائه شد، [با اجماع و حمایت گسترده‌ای از سوی کشورهای مختلف از تمامی مناطق و گروه‌های سیاسی] به تصویب رسید.» این نهاد وظیفه دارد شواهد مربوط به جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و سایر نقض‌های شدید حقوق بشر را جمع‌آوری و حفظ کند، افراد مسوول را شناسایی کرده و پرونده‌هایی تهیه نماید که بتوان از آن‌ها برای تعقیب قضایی در دادگاه‌های ملی و بین‌المللی استفاده کرد. در اعلامیه دیدبان حقوق بشر آمده است که این قطعنامه دوره مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان را تمدید کرد؛ مأموریتی که نظارت و گزارش‌دهی آن همچنان حیاتی بوده و مکمل سازوکار جدید به شمار می‌رود. دیدبان حقوق بشر تصریح کرد که دامنه‌ی تحقیقات این نهاد فقط به حکومت فعلی محدود نیست و شامل مقام‌های حکومت پیشین، فرماندهان جنگی، نیروهای بین‌المللی، گروه‌های مسلح غیردولتی و سایر افرادی که در نقض‌های جدی حقوق بشر نقش داشته‌اند نیز می‌شود.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت سرپرست در افغانستان می‌گوید که دولت با چالش‌های متعدد روبرو است که و باید طبق اولویت‌بندی به آن‌ها پرداخته شود و در مورد بازگشایی مکاتب دختران بالاتر از صنف ششم هیچ وعده‌ای داده نمی‌تواند. آقای مجاهد این اظهارات را در صحبت با اسکای‌نیوز مطرح کرده و گفته است که حکومت سرپرست گام‌هایی در زمینه‌های مختلف برداشته و امیدوار است که به راه‌حل‌های مناسب دست یابد. وزارت معارف حکومت فعلی در اوایل اعلام کرده بود که بسته‌بودن مکاتب موقتی است و وعده داد که پس از تنظیم سیاست‌هایی مطابق با «اصول شریعت اسلامی و فرهنگ افغانی»، مکاتب دوباره باز خواهند شد. اما پس از گذشت چهار سال، هنوز هیچ برنامه‌ای برای بازگشایی درهای مکاتب به روی دختران و دانشگاه‌ها وجود ندارد. ممنوعیت آموزش زنان در رشته‌های صحی همچنین وی در بخشی از صحبت‌هایش در مورد بسته بودن رشته‌های طبی گفت که افغانستان «به اندازه کافی پزشک زن» دارد. وی تصریح کرد: «ما علمای واجد صلاحیت اسلامی داریم که درباره این موضوع بحث خواهند کرد و راه‌حلی مناسب در چارچوب شریعت اسلامی خواهند یافت.» با این وجود سازمان ملل این سیاست را «عمیقا تبعیض‌آمیز، کوته‌نظرانه و تهدیدکننده جان زنان و دختران از جنبه‌های گوناگون» توصیف کرده است. در حالی سخنگوی حکومت فعلی این اظهارات را مطرح می‌کند که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. حکومت فعلی در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران بست، در حالی که ‏بخش صحت افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش باز بماند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

مجله گلمور درتازه‌ترین مورد گزارش داده است که از نخستین قربانیان خاموشی اینترنت و قطع شبکه‌های مخابراتی در افغانستان، دختران بالاتر از صنف ششم‌ هستند که پس از وضع محدودیت، تنها از طریق آموزش آنلاین توانسته بودند به درس ادامه دهند. این مجله با نشر گزارشی گفته است که مسوولان حکومتی به دستور ملا هبت‌الله آخوندزاده، رهبر حکومت فعلی اینترنت سراسر کشور را بدون هیچ توضیحی قطع کرده‌اند؛ اقدامی که نه‌تنها آموزش، بلکه زند‌گی روزمره‌ مردم را فلج کرده بود. در بخشی از گزارش آمده است که افغانستان کشور جوان با بیش از ۶۰ درصد جمعیت زیر ۲۵ سال است که نیاز به آموزش و ارتباط با جهان امروزی دارند. مجله گلمور در گزارشش تاکید کرده است که قطع اینترنت، بسیاری از جوانان که از شبکه‌های اجتماعی و آموزش مجازی برای یادگیری و حفظ ارتباط با جهان استفاده می‌کنند، با افسرد‌گی و انزوا روبرو خواهند شد. قابل ذکر است که با قطع شدن اینترنت و شبکه‌های مخابراتی تمام صرافی‌ها، گمرکات، شرکت‌های هواپیمایی، صادرات و واردات و کسب‌وکارهای مرتبط با اینترنت به خصوص برخی از رسانه‌ها تعطیل شدند. این در حالی است که حکومت سرپرست هفته‌ی گذشته به مدت دو روز، شبکه‌های مخابراتی و خدمات اینترنت را در سراسر افغانستان قطع کرده بود. ۴۸ ساعت قطع اینترنت و شبکه‌های مخابراتی در افغانستان، شهروندان را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. برخی فعالان مدنی از حکومت سرپرست خواسته‌اند تا دسترسی به اینترنت را به عنوان یک حق اساسی شهروندی تضمین کند و از ایجاد اختلال‌های ناگهانی خودداری شود. مسوولان حکومت فعلی تا اکنون درباره‌ی این قطعی و اتصال دوباره توضیحی ارائه نکرده‌اند.

بخش زنان سازمان ملل متحد به مناسبت روز جهانی معلم اعلام کرده است که آموزش جرم نیست و ۹۲ درصد مردم افغانستان برای آموزش دختران اهمیت می‌دهند. این سازمان امروز (دوشنبه، ۱۴ میزان) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که این آمار از طریق نظرسنجی‌ای با مشارکت دو هزار شهروند افغانستان به‌ دست آمده است. بخش زنان سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است: «وقتی دختران آموزش می‌بینند، توانایی شکل‌دادن به آینده‌ای بهتر برای همه را آزاد می‌کنند.» این نهاد پیش‌تر نیز اعلام کرده بود که بیش از ۸۰ درصد دختران و زنان در افغانستان از دسترسی به آموزش و اشتغال محروم شده‌اند. همچنین یوناما یا دفتر هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان و اتحادیه اروپا نیز روز گذشته، به مناسبت روز معلم، بر اهمیت آموزش دختران تاکید کرده بودند. یوناما به‌مناسبت روز جهانی معلم اعلام کرده است که آموزش و پرورش شهروندان افغانستان برای یک کشور با صلح و ثبات، خودکفا، مقاوم و شکوفا مهم و ضروری است. بااین‌حال، پس از تسلط دوباره‌ی حکومت سرپرست بر افغانستان تجلیل از روز جهانی معلم در افغانستان ممنوع شده است. در تازه‌ترین مورد، آمریت معارف شهر هرات به مکاتب دولتی و خصوصی این ولایت دستور داده‌ است که از روز معلم تجلیل نکنند. قابل ذکر است که پنجم اکتبر روز جهانی معلم نام‌گذاری شده است. از این روز در سراسر جهان تجلیل می‌شود.

یوناما یا دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان به‌مناسبت روز جهانی معلم اعلام کرده است که آموزش و پرورش شهروندان افغانستان برای یک کشور با صلح و ثبات، خودکفا، مقاوم و شکوفا مهم و ضروری است. یوناما امروز (یک‌شنبه، ۱۳ میزان) با نشر پیامی در حساب کاربری فیس‌بوک خود نوشته است که از تمامی آموزگاران در افغانستان و سراسر جهان به پاس تعهد استوار و تلاش‌های خستگی‌ناپذیرشان در راستای ایجاد جهان بهتر، قدردانی می‌کند. امروز برابر است با «روز جهانی معلم» و سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل متحد (یونسکو) امسال بر «بازتعریف آموزش به‌عنوان حرفه‌ای مبتنی بر همکاری» تأکید کرده است. بااین‌حال، پس از تسلط دوباره‌ی حکومت سرپرست بر افغانستان تجلیل از روز جهانی معلم در افغانستان ممنوع شده است. در تازه‌ترین مورد، آمریت معارف شهر هرات به مکاتب دولتی و خصوصی این ولایت دستور داده‌ است که از روز معلم تجلیل نکنند. همچنین دفتر اتحادیه اروپا در کابل نیز با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود خود نوشته که آموزش برای همه، کلید یک افغانستان مقاوم و خودکفا است که توسعه اقتصادی را تقویت می‌کند. این نهاد از تلاش‌های خستگی‌ناپذیر همه معلمان افغانستان، به ویژه معلمان زن قدردانی کرده است. قابل ذکر است که پنجم اکتبر روز جهانی معلم نام‌گذاری شده است. از این روز در سراسر جهان تجلیل می‌شود.

یونیسف یا صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد درتازه‌ترین مورد خواستار ‏بازگشت مرحله‌ای و ایمن کودکان مهاجر و خانواده‌های آنان به ‏افغانستان شدند. تاج‌الدین اویواله، نماینده‌ی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل ‏متحد در ‏افغانستان با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود از اهداکنندگان خواسته است ‏که از پذیرش، اسکان مجدد و دسترسی پایدار به خدمات ضروری، ‏به‌ویژه برای کودکان بدون همراه و جدا از خانواده، حمایت کنند.‏ براساس معلومات موجود، بازگشت خانواده‌های مهاجر از ایران و پاکستان ادامه دارد. ‏تنها ‏دیروز ۶۷۳ خانواده از این دو کشور وارد افغانستان شده‌اند. زنان و کودکان مهاجر به کشوری باز می‌گردند که از حقوق اساسی‌شان، از جمله آموزش و کار محروم هستند.‏ در کنار آن، با کاهش کمک‌ها به افغانستان، بحران بشری در این ‏کشور رو به وخامت است.‏ برنامه جهانی غذا می‌گوید که با عمیق‌تر شدن بحران گرسنگی در ‏افغانستان، نزدیک به پنج میلیون مادر و کودک در این کشور با ‏سوءتغذیه مواجه هستند.‏ همچنین برنامه‌ اسکان بشر سازمان ملل متحد می‌گوید که اکثر مهاجرانی که ‏به کشورشان بازمی‌گردند، در مناطق شهری ساکن می‌شوند که این ‏امر باعث رشد سریع شهری می‌شود و خدمات شکننده را تحت ‏فشار قرار می‌دهد.‏ این برنامه خواستار سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی و ‏خدمات اساسی شده تا شهرهای افغانستان بتوانند با شرایط کنار ‏بیایند و رشد کنند.‏ به‌گفته‌ی برنامه‌ اسکان بشر سازمان ملل متحد، در کنار بازگشت مهاجران، ‏بحران آب‌و‌هوا و بلاهای طبیعی نیز فشار زیادی بر مناطق شهری ‏افغانستان وارد می‌کند.‏ در پی اخراج مهاجران از کشورهای همسایه، کمبود مسکن در ‏شهرها، از جمله کابل به بحرانی جدی تبدیل شده است. شهروندان ‏می‌گویند که خانه به‌ سختی پیدا می‌شود و اجاره‌ی خانه‌ها نیز سرسام‌آور ‏شده است.‏