آمارهای تازه اداره مهاجرت ترکیه نشان می‌دهد که پولیس این کشور طی ۹ ماه نخست سال جاری میلادی، ۲۹ هزار و ۷۱۲ پناهجوی اهل افغانستان را در سراسر این کشور بازداشت کرده است. اداره مهاجرت ترکیه با نشر اعلامیه‌ای گفته است که آمارها نشان می‌دهد، مهاجران اهل افغانستان در صدر فهرست پناهجویان بازداشت‌ شده قرار دارند. اداره مهاجرت ترکیه آمار تازه از روند بازداشت پناهجویان بدون مدرک را منتشر کرد که براساس آن در ۹ ماه نخست امسال نزدیک به ۱۱۰ هزار پناهجوی بدون مدرک از کشورهای مختلف در این کشور بازداشت شدند. در گزارش آمده است که پس از افغانستان، شهروندان سوریه، اوزبیکستان، ترکمنستان، ایران، مراکش، عراق، مصر، سودان و یمن، به‌ترتیب بیشترین شمار پناهجویان بازداشت‌شده را تشکیل می‌دهند. این پناهجویان به‌دلیل نداشتن کارت اقامت بازداشت شده‌اند. اداره مهاجرت ترکیه درباره سرنوشت افراد بازداشت‌شده و شمار افراد اخراج‌شده جزئیاتی ارائه نکرده است. همچنین در این مدت ۱۰ هزار و ۱۳۵ نفر به اتهام قاچاق انسان بازداشت شده‌اند. پولیس و گارد ساحلی ترکیه به‌گونه مداوم پناهجویان عمدتا شهروندان افغانستان را بازداشت و سپس اخراج می‌کنند.

آنلین ون بوسویت، وزیر مهاجرت بلجیم در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که ۶۰ پناه‌جوی افغانستان که اکثریت آنان محکوم به قتل و تجاوز هستند و اکنون در زندان به‌سر می‌برند، نباید پس از ختم محکومیت‌ خود در خیابان‌های این کشور پرسه بزنند. خانم بوسویت این اظهارات را در نشست عمومی در پارلمان بلجیم مطرح کرده و گفته است که بروکسل پس از این شرایط ورود و اخراج مهاجران را به‌صورت جدی پیگیری می‌کند. او تاکید کرد: «هم‌اکنون حدود ۶۰ مرد اهل افغانستان با اقامت غیرقانونی وجود دارند که مشمول شرایط اخراج هستند. آنان در حال حاضر دوران محکومیت خود را در زندان‌های بلجیم سپری می‌کنند و به‌صورت غیرقانونی در کشور ما حضور دارند.» وی می‌گوید: «من نمی‌خواهم این افراد پس از پایان دوران محکومیت‌ خود همچنان در خیابان‌های بلجیم رها شوند و احتمالا دوباره باعث رنج و آزار مردم شوند؛ چرا که چنین وضعیتی غیرانسانی است.» همچنین وزیر مهاجرت بلجیم از شرکای خود در دولت ائتلافی خواست اطمینان حاصل کنند که هر زمان درباره‌ی ترتیبات ویژه و پذیرش قانونی افراد بیشتر بحث می‌کنند، در زمینه‌ی بازگرداندن افراد نیز پیشرفت‌هایی حاصل شود. او این بحث را در مجلسی بیان کرد که انتقادها از عدم همکاری دولت در استثنا قائل شدن برای ۱۳ دانشجوی اهل غزه بالا گرفته بود. برخی نمایندگان از دولت بلجیم خواسته بودند که برای ۱۳ دانشجوی اهل غزه که پذیرش دانشگاه‌های این کشور را دارند، استثنا قائل شود و بدون حضور آنان در یک نمایندگی سیاسی بلجیم، ویزا صادر کند. با این وجود وزیر مهاجرت بلجیم گفت اگر قرار باشد این کشور استثنا قائل شود، ابتدا باید برای دختران محروم از تحصیل در افغانستان استثنا قائل شود که از حق آموزش کاملا محروم شده‌اند.

یوناما یا نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان اعلام کرد که برای رسیدگی به نیازهای حدود ۲.۷ میلیون مهاجر که پیش‌بینی می‌شود بین ماه‌های اپریل تا دسامبر ۲۰۲۶ از ایران و پاکستان به کشور بازگردند، یک طرح پاسخ‌گویی به ارزش ۵۲۹ میلیون دالر راه‌اندازی کرده است. سازمان ملل از مقام‌های حکومت فعلی خواسته است از مهاجران بازگشته، خانواده‌های آنان و جوامع میزبان حمایت بیشتری کنند. این سازمان از جامعه جهانی خواسته است منابع مالی لازم برای ادامه فعالیت‌های بشردوستانه در افغانستان را تأمین کند. جورجت گانیون، سرپرست هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در سفر به اسلام‌قلعه هرات بر ادامه حمایت از بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان تاکید کرد. یوناما گفت که گانیون در جریان این سفر، روند ارائه کمک‌های بشردوستانه به مهاجران بازگشته از ایران و پاکستان را بررسی کرده است. قابل ذکر است که اسلام‌قلعه یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های مرزی افغانستان با ایران است و بخش عمده‌ای از مهاجران اخراج‌شده یا بازگشته از ایران از این مسیر وارد کشور می‌شوند. سازمان ملل گفت که نهادهای وابسته به این سازمان و شرکای امدادرسان آن در مرز خدمات اولیه از جمله مراقبت‌های صحی، مشاوره، کمک‌های اضطراری، ثبت و ارجاع خانواده‌های آسیب‌پذیر را برای بازگشت‌کنندگان فراهم می‌کنند. همچنین اخیرا کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان اعلام کرد که کمک نقدی این سازمان به بازگشت کنندگان افغان از ۳۷۵ دالر به ۱۷۰ دالر برای هر نفر کاهش یافته است.

صندوق امانی ویژه‌ سازمان ملل برای افغانستان در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان و کسب‌وکارها در قندوز و بغلان کمک‌رسانی کرده است. این نهاد امروز (پنج‌شنبه، ۲ میزان) با نشر اعلامیه‌ای گفته است که از طریق پروژه‌ی پیدار، به بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان در بغلان و قندوز، در بخش ایجاد سرپناه، تقویت معیشت و تقویت انسجام اجتماعی کمک‌رسانی کرده است. صندوق امانی ویژه‌ی سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که بازگشت هزاران مهاجر به بغلان و قندوز، بر منابع محدود این دو ولایت فشار وارد کرده است و برای بازسازی زندگی بازگشت‌کنندگان هم آن‌ها و هم جوامع میزبان به پشتیبانی بیشتری نیاز دارند. همچنین این نهاد افزوده است که از طریق پروژه‌ی پیدار که از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، سازمان بین‌المللی مهاجرت و برنامه توسعه‌ای ملل متحد تطبیق می‌شود، تلاش می‌شود که هیچ نیازمندی از دسترسی به خدمات باز نماند. قابل ذکر است که بازگشت‌کنندگان به افغانستان در شرایطی به این کشور باز می‌گردند که فرصت‌های کاری به شدت محدود است و تغییرات اقلیمی و بحران اقتصادی اغام مجدد آن‌ها را با مشکل روبه‌رو کرده است. براساس گزارش‌ها، بی‌سرپناهی، بی‌کاری و محدودیت دسترسی به خدمات اساسی به شمول خدمات آموزشی و بهداشتی از مهم‌ترین چالش‌های بازگشت‌کنندگان در افغانستان است.

کارشناسان سازمان ملل متحد از پاکستان خواسته‌اند که اخراج اجباری مهاجران افغانستان، به‌ویژه زنان و کودکان بدون سرپرست را متوقف کند و پیش از اخراج، وضعیت هر فرد را به‌صورت جداگانه ارزیابی کند. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه‌ی شورای حقوق بشر ملل متحد در امور افغانستان و هفت کارشناس دیگر این سازمان روز (جمعه، ۲۷ سنبله) در یک اعلامیه‌ای مشترک نسبت به بازگرداندن اجباری مهاجران افغانستان توسط پاکستان ابراز نگرانی کردند. کارشناسان سازمان ملل از دولت پاکستان خواسته‌اند که یک سازوکار شفاف ایجاد کند تا افراد در معرض خطر اعلام وضعیت کنند و از اخراج اجباری به افغانستان مصون بمانند. آنان از بازگرداندن کودکان افغانستانی بدون سرپرست ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند که در افغانستان سازوکارهای کافی برای پذیرش، حمایت و حفاظت از این کودکان وجود ندارد. کارشناسان سازمان ملل می‌گویند بدون چنین سازوکارهایی، افراد آسیب‌پذیر ممکن است همچنان پنهان بمانند و به‌دلیل ترس از دستگیری، بازداشت یا اخراج، قادر به درخواست حمایت نباشند. کارشناسان سازمان ملل از این روند استقبال کرده و گفته‌اند که «تدابیری برای آگاه‌سازی مقام‌های امنیتی» در مورد افراد آسیب‌پذیر اتخاذ و معیارها و رویه‌های به‌کاررفته برای شناسایی این افراد نیز شفاف شود. آنان از کشورهای توسعه‌یافته نیز خواسته‌اند با حمایت سیاسی و مالی از کشورهای میزبان افغانستانی‌ها، زمینه اسکان مجدد و ایجاد مسیرهای امن برای افغانستانی‌های در معرض خطر را فراهم کنند. کارشناسان سازمان ملل افزوده که از ۱۰ جولای تا ۲۷ آگست ۲۰۲۶، حدود ۱۲۷ هزار و ۳۴۴ افغان از پاکستان وارد افغانستان شده‌اند که دست‌کم ۱۴ هزار و ۱۸۶ نفر آنان به‌گونه اجباری بازگردانده شده‌اند. حدود ۳۸ هزار و ۳۸۸ زن و کودک نیز در میان افراد بازگشته بوده‌اند.

رویترز با نشر گزارشی گفته است که بحران اقتصادی ناشی از جنگ در ایران، هزاران مهاجر افغانستان را به بازگشت به کشورشان واداشته است. خبرگزاری رویترز در گفتگو با بازگشت‌کنندگان در مناطق مرزی هرات و فراه دریافته‌ است که بسیاری از آنان پیش از ترک ایران، ماه‌ها بیکار بوده‌اند و زیر فشار افزایش قیمت‌ها، بازگشت را تنها گزینه خود دیده‌اند. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، قیمت مصرف‌کننده نسبت به سال گذشته نزدیک به ۹۰ درصد و قیمت مواد غذایی حدود ۱۳۰ درصد افزایش یافته است. این گزارش، تشدید تحریم‌ها و محاصره دریایی امریکا را نیز از عوامل وخامت اوضاع اقتصادی ایران معرفی کرده است. بررسی‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت نشان می‌دهد میانگین درآمد افغانستانی‌های تازه‌بازگشته از ایران نسبت به پیش از بحران نزدیک به یک‌سوم کاهش یافته و تنها ۲۹ درصد آنان هنوز پس‌اندازی دارند. محمد سعید، یکی از بازگشت‌کنندگان به رویترز گفته است که خانواده‌اش حدود پنج سال پیش به ایران گریخته بودند، اما اکنون تقریبا دست‌خالی به افغانستان بازگشته‌اند. بر اساس داده‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، بیش از دو میلیون شهروند افغانستان در دو سال گذشته ایران را ترک کرده‌اند. بیشتر آنان پیش از موج اخیر بازگشت در جریان جنگ، اخراج شده یا برای خروج تحت فشار قرار گرفته بودند. در گزارش آمده است که اخراج اجباری همچنان از دلایل اصلی بازگشت است، اما به گفته بازگشت‌کنندگان و بر اساس داده‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت، اکنون زنان و خانواده‌های کامل سهم بیشتری در میان آنان دارند. عبدالجبار، کارگر ۴۴ساله‌ای که خانواده‌اش نزدیک به چهار دهه در ایران زندگی کرده بودند، گفت پس از حملات به پایگاه نظامی نزدیک خانه‌شان در کرمان و ازرونق‌افتادن کار، به افغانستان بازگشته است. او دو ماه پس از بازگشت همچنان بیکار است و خانواده‌اش در خانه‌ای خشتی با یک اتاق زندگی می‌کنند. ستایش، دختر ۱۵ساله او که می‌خواهد طراح لباس شود، به رویترز گفت: «اگر می‌توانستم، برمی‌گشتم؛ برای درس‌خواندنم، برای دوستانم.»

سازمان عفو بین‌الملل بخش آسیایی به تصمیم شورای طبی پاکستان مبنی بر اخراج دانشجویان طب و ستوماتولوژی به افغانستان واکنش نشان داده و می‌گوید که این تصممی برای دانشجویان دختر پیامدهای شدیدی در پی دارد. اين سازمان با نشر اعلامیه‌ای گفته است که این تصمیم شورای طبی پاکستان به‌صورت آشکارا «تبعیض‌آمیز و خودسرانه» است. در ادامه آمده است که پیامدهای این تصمیم برای دانشجویان دختر شدید است، زیرا بسیاری از آنها از دسترسی به تحصیلات عالی در افغانستان محروم شدند. سازمان عفو بین‌الملل تاکید کرده است که دانشجویان دختر اهل افغانستان در پی اخراج از پاکستان به افغانستان، یکی از معدود فرصت‌های باقی‌مانده برای ادامه تحصیل و فعالیت حرفه‌ای خود را از دست می‌دهند. سازمان عفو بین‌الملل گفته است که بسیاری از این دانشجویان سال‌های زیادی را صرف تحصیل در رشته طبی کرده‌اند، اما تحصیلات‌شان به‌طور ناگهانی و غیرقابل توجیهی به پایان رسیده است و امید کمی برای از سرگیری تحصیلات خود در جای دیگر دارند. این سازمان افزوده است که دولت پاکستان طبق قوانین بین‌المللی حقوق بشر، موظف است حق تحصیل را بدون تبعیض بر اساس ملیت رعایت کند. سازمان عفو بین‌الملل از دولت پاکستان خواسته است که یک راه حل انسانی و عملی اتخاذ کنند که به دانشجویان افغانستان، از جمله زنان و دختران، اجازه دهد تحصیلات خود را در این کشور تکمیل کنند. این در حالی است که شورای طبی پاکستان به تازگی دستور داده است که تمام دانشجویان اهل افغانستان که مشغول تحصیل در رشته‌های طبی و ستوماتولوژی در پاکستان هستند، باید این کشور را ترک کنند. همچنین این شورا پذیرش دانشجوی جدید از افغانستان را ممنوع کرده است. تصمیم شورای طبی پاکستان مبنی بر اخراج دانشجویان طب و ستوماتولوژی اهل افغانستان واکنش‌های گسترده‌ای در پی داشته است.

برنامه‌ی اسکان بشری سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که طی سه سال اخیر بیش از شش میلیون مهاجر به افغانستان بازگردانده شده و بسیاری دیگر نیز در راه بازگشت هستند. این سازمان امروز (پنج‌شنبه، ۵ سنبله) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که بازگشت‌کنندگان در افغانستان با مشکل سرپناه مواجه هستند. برنامه‌ی اسکان بشری سازمان ملل متحد در ادامه تاکید کرده است که از سال ۲۰۲۳ میلادی تا اکنون بیش از شش میلیون مهاجر اهل افغانستان به کشورشان بازگردانده شده‌اند و برای دسترسی به سرپناه به حمایت نیاز ندارند. در اعلامیه آمده است: «سرپناه کافی اولین قدم به‌سوی یک زندگی شرافتمندانه است. بیایید بازگشت را به یک شروع جدید تبدیل کنیم، نه یک مبارزه‌ی جدید.» همچنین اوچا یا دفتر هماهنگ‌کننده‌ی کمک‌های بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد روز گذشته گفته بود که سرپناه امن یک نیاز اساسی مهاجران بازگشته، آوارگان داخلی و آسیب‌دیدگان حوادث طبیعی است ولی در افغانستان این بخش با کمبود شدید بودجه مواجه است. اوچا تاکید کرد که از جمله‌ی ۱۶۰ میلیون دالر بودجه‌ی درخواستی برای تأمین سرپناه امن برای مهاجران بازگشته، آوارگان داخلی و آسیب‌دیدگان حوادث طبیعی در سال جاری میلادی، فقط ۴.۷ درصد (هفت میلیون دالر) آن تأمین شده است. این سازمان گفته بود که ۱۵۳ میلیون دالر دیگر از بودجه‌ی درخواستی سازمان ملل متحد را هیچ کشور یا نهادی متعهد نشده است.

استفان دوجاریک، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد در یک نشست خبری اعلام کرد که حدود دو سوم از ۹۰۰ هزار کودکی که به افغانستان بازگشته‌اند، همچنان از آموزش محروم هستند. آقای دوجاریک گفته است که طبق آماری‌های موجود، از میان آنان نزدیک به ۶۰۰ هزار کودک به مکتب دسترسی ندارند. او با استناد به گزارش اوچا یا دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل افزوده است که نظام آموزشی در افغانستان با چالش‌های متعددی روبرو است. سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد یادآوری کرد که دختران بالاتر از صنف ششم همچنان از حق آموزش محرومند. آقای دوجاریک درباره محدودیت‌های امدادرسانی تصریح کرد: «ما همراه با شرکای بشردوستانه خود در صورت امکان حمایت می‌کنیم، اما کمبود مداوم بودجه، ظرفیت پشتیبانی از آموزش کودکان را کاهش داده است.» همچنین یونسکو نیز پیشتر اعلام کرد که از زمان بازگشت حکومت سرپرست به قدرت در اسد ۱۴۰۰، حدود ۲.۴ میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. این نهاد سازمان ملل هشدار داده است که ادامه ممنوعیت آموزش دختران، در درازمدت به اقتصاد و جامعه افغانستان آسیب زیاد خواهد زد. حکومت فعلی پس از بازگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰ بارها گفته بود که زمینه آموزش دختران فراهم خواهد شد. با این حال، مکاتب متوسطه و لیسه دختران در حوت همان سال بسته ماند و در قوس ۱۴۰۱ نیز تحصیل زنان در دانشگاه‌ها ممنوع شد.