نقش پدر در تربیت کودک بهطور چشمگیری مورد توجه قرار گرفته است. در گذشته، تربیت کودک عمدتاً بر عهده مادران بود؛ اما تحقیقات امروزی نشان میدهند که حضور و مشارکت فعال پدران در فرآیند تربیت و رشد کودک، تأثیرات شگرفی بر جنبههای مختلف زندگی او دارد. اگر بخواهیم بهطور خلاصه اهمیت نقش پدر در تربیت کودک را بیان کنیم، میتوان گفت: «نقش پدر در تربیت فرزندان از زمان قبل از تولد تا پس از زایمان بسیار مهم است و پدران همیشه نقش حیاتی و تأثیرگذار در تربیت کودک ایفا کردهاند.» در حقیقت، حضور پدر در مراحل مختلف زندگی کودک میتواند به بهبود عملکرد اجتماعی، تحصیلی و روانی او کمک کند. پدران نقش مهمی در رشد کودک دارند و میتوانند بر شایستگی اجتماعی، عملکرد درسی و تنظیم احساسات کودک تأثیر بگذارند. جالب است بدانید اهمیت نقش پدر در تربیت کودک آنقدر زیاد است که کشورهایی مانند نروژ و سوئد در تلاش هستند تا با ارائه مرخصی برابر به پدر و مادر، آنان را بهصورت مساوی در مراقبت از فرزند مشارکت دهند. از لحاظ تاریخی و در تحقیقات مختلف، مادران بیشتر از پدران در زمینهی تربیت کودکان مورد توجه قرار گرفتهاند. اغلب مادران بهعنوان مراقب اصلی کودک شناخته میشدند و حتی امروزه نیز برخی افراد، مادران را مسئول اصلی تربیت کودک میدانند. این در حالی است که پدران معمولاً بهعنوان یار کمکی برای مادر یا همبازی کودک در نظر گرفته میشوند. با این حال، طبق تحقیقات جدید مشخص شده است که نقش پدر در تربیت فرزندان بسیار پررنگ و مؤثر است. برخی شواهد پژوهشی نشان میدهد که اگر نقش پدر تنها به برآوردهکردن نیازهای مادی محدود شود، این امر میتواند منجر به ایجاد فقدان محبت صمیمانه بین پدر و فرزند گردد. حتی در برخی موارد، این مسئله موجب رشد کمتر از حد مطلوب کودکان نیز خواهد شد. از سوی دیگر، کودکانی که پدرانشان در مراقبتهای روزانه مانند غذا دادن، حمام کردن، بازی کردن و… درگیر بودهاند، ویژگیهای مثبتی دارند از جمله: - ریسکپذیری بیشتر - بهرهی هوشی بالاتر - اعتماد به نفس قویتر - اجتماعی بودن و محبوبیت بیشتر - عملکرد بهتر در تحصیل - توانایی مدیریت احساسات خود این یافتهها تأکید میکنند که مشارکت فعال پدر در تربیت، برای رشد همهجانبهی کودک ضروری است. این کودکان از مهارتهای زبانی و شناختی بالاتری بهرهمند هستند و با افزایش سن، ارتباطات اجتماعی قویتری با همسالان خود برقرار میکنند. از سوی دیگر، تحقیقات نشان میدهند که ایجاد دلبستگی ایمن بین پدر و کودک، مزایای زیادی به همراه دارد که آثار آن تا بزرگسالی نیز ادامه مییابد. مشارکت و نقش پدر در تربیت فرزندان: به همان اندازه که نقش مادر در زندگی و تربیت کودکان اهمیت دارد، نقش پدر نیز در این زمینه بسیار پررنگ و تأثیرگذار است. متأسفانه بسیاری از پدران تمایلی به درگیر شدن در امور تربیتی فرزندان ندارند و بر این باورند که این وظیفه تنها بر عهده مادر است. در چنین نگرشی، پدران نقش خود را صرفاً در تأمین معاش و فراهم کردن شرایط مادی برای همسر و فرزندان خلاصه میکنند. این فاصله عاطفی و عدم ارتباط مؤثر، گاه به جایی میرسد که کودک دچار مشکلات روحی میشود و به دلیل نبود رابطه نزدیک، از پدر خود میترسد یا در حضور او احساس خجالت میکند. با این حال، خوشبختانه علم روانشناسی در سالهای اخیر کمک کرده تا بسیاری از پدران به اهمیت نقش خود در تربیت فرزند پی ببرند. از این رو، امروزه پدران بیشتری در تلاشاند تا بهعنوان بخشی جدی و مهم از روند تربیت کودک، نقش فعالتری ایفا کنند. نقش پدر پس از تولد کودک: مادر و نوزاد بهمدت ۹ ماه با یکدیگر پیوندی نزدیک داشتهاند، اما پس از تولد، فصل جدیدی از مراقبت و دلبستگی برای کودک آغاز میشود. اگرچه نوزاد بهدلیل تغذیه با شیر مادر بیشتر در آغوش او قرار دارد، اما پدر نیز میتواند در زمانهایی که مادر استراحت میکند یا نوزاد شیر نمیخورد، نقش مؤثری ایفا کند. هنگامی که نوزاد را بغل میکنید، او را بهآرامی تکان دهید و سعی کنید تماس پوستی مستقیم با او برقرار کنید. با کودک صحبت کنید، او را نوازش و بوسیده و به چشمانش نگاه کنید. این تماسهای ساده، پایههای دلبستگی عمیقتری را شکل میدهند. همچنین مشارکت در کارهای مربوط به نوزاد مانند تعویض لباس، پوشککردن، حمامدادن و دیگر فعالیتهای مراقبتی، نقش پدر را در این دوره مهم پررنگتر میسازد. تحقیقات نشان میدهند پدرانی که بلافاصله یا مدت کوتاهی پس از تولد با فرزند خود ارتباط برقرار میکنند، در آینده رابطهای صمیمیتر و عمیقتر با کودک خواهند داشت. در حقیقت، ایجاد پیوند با نوزادتان آغاز مسیری است که تا پایان عمر ادامه خواهد داشت. مارتین گرینبرگ در کتاب خود با نام تولد یک پدر مینویسد: «نهتنها نوزاد بخش بزرگی از زندگی پدر میشود، بلکه پدر نیز احساس میکند که بهیکباره بزرگتر شده است و احساس قویتر و پختهتر بودن میکند. در عین حال، عزتنفس پدر نیز افزایش مییابد و بیشتر به هویت خود بهعنوان یک پدر پی میبرد.» گذراندن وقت مفید با کودک: یکی از نکات مهمی که پدران پرمشغلۀ امروزی کمتر به آن توجه میکنند، گذراندن *وقت مفید* با فرزندان است. اگر میخواهید نقش خود را بهعنوان پدر در تربیت کودک بهدرستی ایفا کنید، لازم است زمان باکیفیتی را با او سپری کنید. در ادامه به بررسی شرایطی میپردازیم که به شما کمک میکند وقت مفید و ارزشمندی را با کودک خود بگذرانید: بین کار و ارتباط با خانواده تعادل برقرار کنید. اولین کاری که میتوانید برای گذراندن وقت مفید با کودک انجام دهید، این است که مدام مشغول کار نباشید. درست است که تولد فرزند با افزایش هزینهها همراه است، اما کودک بیش از مادیات، به حضور و توجه شما نیاز دارد. در صورت امکان، بخشی از وظایف کاریتان را در خانه انجام دهید و مدت زمان کمتری را در محل کار سپری کنید. اگر شرایط اجازه میدهد، گاهی کودک را با خود به محل کار ببرید تا هم در کنار شما باشد و هم با محیطها و فضای جدید آشنا شود. زمان مشخص برای وقتگذراندن با کودک داشته باشید سعی کنید در طول روز، زمانی مشخص را به کودک خود اختصاص دهید و به آن پایبند بمانید. در این زمان با او بازی کنید، به پارک ببرید، یا در رویدادهای اجتماعی مانند جشنهای محلی و کنسرتها شرکت کنید. همچنین میتوانید در روزهای بارانی یا برفی، فعالیتهایی ویژه و خلاقانه برای خود و فرزندتان طراحی کنید تا لحظات شادی را با هم سپری کنید. فعالیت مشترک با کودک داشته باشید سعی کنید کودک را در فعالیتهایی که انجام میدهید و برای او ضرری ندارند، مشارکت دهید یا او را به تماشای کار خود دعوت کنید. این فعالیتها میتوانند شامل تعمیرات ساده در خانه مانند تعویض شیر آب، درست کردن حصار و موارد مشابه باشند. در این میان، میتوانید نکات ایمنی مهم درباره کار با ابزار را نیز به او آموزش دهید. همچنین، زمانی که کودک مشغول بازی یا تماشای تلویزیون است، میتوانید به او ملحق شوید. البته توجه داشته باشید که چارچوب بازی کودک را به هم نزنید و پیش از پیوستن به بازی، نظر او را جویا شوید. از سوی دیگر، میتوانید در برخی روزها که وقت آزاد دارید، با کودک آشپزی کنید و وظایف ساده و کوچکی را به او بسپارید. این کار نه تنها باعث ایجاد پیوند عاطفی میشود، بلکه حس مسئولیتپذیری را نیز در کودک تقویت میکند. از کودک راجع به علاقهمندیهایش سوال کنید برای ایجاد وقت ارزشمند با کودک خود، باید به علاقهمندیهای او نیز توجه کنید. از آنجایی که کودکان در حال رشد و تغییر هستند، خوب است هر چند وقت یک بار از آنها بپرسید به چه فعالیتها و تفریحاتی علاقه دارند. سپس از میان این علاقهمندیها، گزینههایی را که میتوانید انجام دهید، انتخاب کنید. در نهایت با کمک کودک و با توجه به برنامه زمانی خود، یک برنامه مشخص برای انجام این فعالیتها تهیه کنید. گفتنی است که میتوانید با توجه به شرایط خود، علاقهمندیهای کودک و سایر موارد وابسته به خانواده و سبک زندگیتان، به گذراندن وقت مفید با کودک بپردازید. بنابراین زیاد به خود سخت نگیرید و اولویت را روی فراهم کردن زمان لازم برای ایفای نقش خود به عنوان پدر بگذارید. پدر بودن یک مسئولیت بزرگ و در عین حال فرصتی بینظیر برای خلق انسانی والا است. دستهای پدر تنها نانآور نیستند، بلکه تکیهگاهی هستند که به کودک جرأت پرواز میدهند. تربیت موفق حاصل هماهنگی و رقص مشترک پدر و مادر در مسیر رشد کودک است؛ جایی که اقتدار پدر در کنار مهربانی مادر، شخصیتی متعادل و قدرتمند میسازد. نویسنده: سحر یوسفی
