عتیه عابدی که در منابع با نام Atia Abawi شناخته میشود، نویسنده، روزنامهنگار و خبرنگار جنگ افغانتبار است. او از جمله نویسندگانی است که توانسته با تلفیق تجربههای واقعی خبرنگاری و هنر داستاننویسی، تصویری انسانی از افغانستان و خاورمیانه را به مخاطبان جهانی ارائه کند. آثار او بیشتر برای نوجوانان و جوانان نوشته شدهاند، اما به دلیل پرداخت عمیق موضوعاتی چون جنگ، مهاجرت، تبعیض، عشق، هویت و امید، خوانندگان بزرگسال نیز از آنها استقبال کردهاند.
عتیه عابدی در سال ۱۹۸۲ در آلمان غربی و در خانوادهای افغان به دنیا آمد. خانواده او پس از اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی، کشور را ترک کرده بودند. او هنوز یک ساله نشده بود که همراه خانواده به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در ایالت ویرجینیا گذراند. با وجود رشد در آمریکا، پیوند عاطفی و فرهنگی خود را با افغانستان حفظ کرد و زبانهای دری و فارسی را نیز آموخت؛ موضوعی که بعدها در شناخت دقیقتر جامعه افغانستان و خلق آثارش نقش مهمی ایفا کرد.
او از همان سالهای نوجوانی به روزنامهنگاری علاقه داشت. پس از پایان تحصیلات متوسطه، وارد دانشگاه ویرجینیا تک (Virginia Tech) شد و در رشته ارتباطات و خبرنگاری تحصیل کرد. در دوران دانشجویی به عنوان گوینده و خبرنگار تلویزیون دانشگاه فعالیت داشت و استعدادش در گزارشگری خیلی زود مورد توجه قرار گرفت. پس از فارغالتحصیلی، فعالیت حرفهای خود را در یک شبکه محلی آغاز کرد و سپس به شبکه CNN پیوست. اندکی بعد، به عنوان خبرنگار بینالمللی به افغانستان اعزام شد و مسئولیت دفتر کابل این شبکه را بر عهده گرفت. بعدها نیز با NBC News و رسانههای بینالمللی دیگر همکاری کرد.
او نزدیک به پنج سال در افغانستان زندگی و گزارش تهیه کرد. در این مدت، از نزدیک با مردم، زنان، کودکان، سربازان و خانوادههایی که قربانی جنگ بودند گفتوگو کرد. همین تجربههای میدانی بعدها الهامبخش مهمترین آثار داستانی او شدند. برخلاف بسیاری از نویسندگان که تنها بر اساس تحقیق مینویسند، عابدی بخش بزرگی از روایتهای خود را بر پایه تجربههای شخصی و مشاهدات مستقیم بنا کرده است.
نخستین رمان او با عنوان «آسمان پنهان؛ داستانی از عشق ممنوع در افغانستان» (The Secret Sky) در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و توجه منتقدان را به خود جلب کرد. این رمان داستان عشق میان دو نوجوان افغان از دو قوم متفاوت، یکی هزاره و دیگری پشتون، را روایت میکند؛ عشقی که در میان سنتهای قومی و جنگ با موانع فراوان روبهرو میشود. نویسنده در این اثر تلاش کرده تصویری واقعی از زندگی مردم افغانستان ارائه دهد و نشان دهد که عشق، انسانیت و امید حتی در سختترین شرایط نیز زنده میمانند. این کتاب از سوی بسیاری از منتقدان به دلیل تصویر واقعبینانه از افغانستان و شخصیتپردازی قوی تحسین شد و روزنامه گاردین آن را در فهرست رمانهای نوجوان برگزیده قرار داد.
دومین اثر مهم او با عنوان «سرزمین خداحافظیهای همیشگی» (A Land of Permanent Goodbyes) در سال ۲۰۱۸ منتشر شد. این رمان، برخلاف کتاب نخست که درباره افغانستان است، به بحران پناهجویان سوری میپردازد. شخصیت اصلی داستان نوجوانی به نام طارق است که پس از از دست دادن بیشتر اعضای خانوادهاش در جنگ، سفری دشوار را از سوریه تا اروپا آغاز میکند. این کتاب نیز به دلیل روایت تأثیرگذار، نگاه انسانی و توصیف دقیق بحران مهاجرت با استقبال گسترده روبهرو شد و نقدهای بسیار مثبتی دریافت کرد.
سومین کتاب او «او پافشاری کرد: سالی راید» است؛ اثری برای کودکان که زندگی سالی راید، نخستین زن آمریکایی فضانورد، را روایت میکند. این کتاب بخشی از مجموعهای است که با هدف آشنا کردن کودکان با زنان تأثیرگذار جهان منتشر شده است.
از دیگر آثاری که او در آن مشارکت داشته، مجموعه «ملت امید» (Hope Nation) است؛ کتابی شامل مقالهها و روایتهایی از نویسندگان مختلف درباره امید، تابآوری و آینده.
سبک نوشتاری عتیه عابدی ساده، روان و بسیار تصویری است. او به جای استفاده از زبان پیچیده، تلاش میکند با روایتهای انسانی، خواننده را با شخصیتها همراه کند. بیشتر قهرمانان آثارش نوجوانانی هستند که در میان جنگ، مهاجرت، تبعیض و خشونت، برای حفظ امید و زندگی بهتر تلاش میکنند. همین ویژگی سبب شده آثار او علاوه بر ارزش ادبی، جنبه آموزشی و اجتماعی نیز داشته باشند.
منتقدان ادبی، مهمترین نقطه قوت آثار او را واقعگرایی و صداقت در روایت دانستهاند. بسیاری معتقدند تجربه سالها خبرنگاری در مناطق جنگی باعث شده شخصیتها، فضاها و رویدادهای داستانهایش باورپذیر باشند. در مقابل، برخی منتقدان بر این باورند که در بعضی بخشها، پیامهای اجتماعی و آموزشی بر جنبههای ادبی غلبه پیدا میکند؛ با این حال، بیشتر نقدها نسبت به آثار او مثبت بوده است.
عتیه عابدی در طول فعالیت حرفهای خود جوایز متعددی نیز دریافت کرده است. او برای فعالیتهای روزنامهنگاریاش از جمله برندگان جایزه جورج فاستر پیبادی (George Foster Peabody Award) و جایزه دوپونت–کلمبیا (duPont–Columbia Award) بوده است. همچنین دانشگاه ویرجینیا تک از او به عنوان یکی از فارغالتحصیلان برجسته خود تقدیر کرده است.
تأثیر آثار عتیه عابدی بر ادبیات معاصر را میتوان در دو جنبه بررسی کرد. نخست آنکه او توانست تصویر متفاوتی از افغانستان به مخاطبان غربی ارائه دهد؛ تصویری که تنها بر جنگ و خشونت متمرکز نیست، بلکه عشق، فرهنگ، خانواده و امید را نیز نشان میدهد. دوم آنکه با روایت بحرانهای انسانی از زاویه دید نوجوانان، توانست مخاطبان جوان را با واقعیتهای جنگ، مهاجرت و تبعیض آشنا کند. آثار او در مدارس و کتابخانههای بسیاری در آمریکا و دیگر کشورها برای گفتوگو درباره حقوق بشر، مهاجرت و همدلی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
اگرچه عتیه عابدی بیشتر به زبان انگلیسی مینویسد، اما ریشههای افغانستانی او در تمام آثارش دیده میشود. او با استفاده از تجربههای شخصی، گزارشهای میدانی و شناخت عمیق از فرهنگ افغانستان، توانسته پلی میان ادبیات و روزنامهنگاری ایجاد کند و صدای مردم این سرزمین را به خوانندگان سراسر جهان برساند. به همین دلیل، امروز از او به عنوان یکی از شناختهشدهترین نویسندگان افغانتبار در ادبیات معاصر جهان یاد میشود.
نویسنده: قدسیه امینی
