اسکندر مومنی، وزیر داخله جمهوری اسلامی از مهاجران اهل افغانستان ساکن ایران خواسته است «بروند در کشور خودشان تلاش کنند و آنجا را آباد کنند.» آقای مومنی این اظهارات را در یک برنامه تلویزیونی درباره طرح موسوم به «ساماندهی اتباع خارجی» مطرح کرده و گفت: «ایران توان این حجم از مهاجرت را ندارد.» وی تاکید کرد: «اولویت با آنهایی است که غیرقانونی و غیرمجاز وارد می‌شوند. در همه دنیا همین است و مهاجران باید به سازوکار کشور میزبان احترام بگذارند.» وزیر داخله جمهوری اسلامی مقصر افزایش بیکاری در ایران را مهاجر اهل افغانستان عنوان کرده و افزود: «فرصت‌های شغلی زیادی گرفته می‌شود و انتظار دارد مهاجران افغان به کشور خود بازگردند.» همچنین چهار روز پیش، اسکندر مومنی اعلام کرده بود که طرح جامع ساماند‌هی افغان‌ها در ایران به زودی تدوین و اجرایی می‌شود. او گفت: «این طرح کامل، با یک برنامه مناسب و در نظر گرفتن ملاحظات منطقه‌ای و همسایگی اجرا می شود.» خبرگزاری مهر گزارش داد که وزیر داخله ایران روز پنج‌شنبه گذشته در بازدید از محله سنگ سیاه شیراز بر ضرورت ساماندهی افغان‌ها در ایران تاکید کرد. مومنی که به تازگی به عنوان وزیر داخله جمهوری اسلامی منصوب شده، در جلسه مجلس اعلام کرده بود که نخستین گام او، اخراج مهاجران غیرقانونی و بدون مجوز خواهد بود. او جزئیاتی در مورد طرح جامع برای افغان‌ها در ایران ارائه نکرده است. با این حال، آقای مومنی در ماه اسد، زمانی که هنوز وزیر داخله نشده بود، در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران تاکید کرد که راه‌حل جلوگیری از ورود مهاجران، بستن مرزها است. مومنی در آن زمان اعلام کرد که برای اجرای این طرح، برنامه‌ریزی خواهد کرد. همچنین پیشتر مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور ایران، نیز در جریان کارزار انتخاباتی خود بر انسداد مرز با افغانستان تاکید کرده بود. باید گفت که پس از فروپاشی حکومت پیشین افغانستان، صدها هزار نفر از شهروندان این کشور به کشورهای همسایه، به ویژه ایران و پاکستان، مهاجرت کردند. در سه سال گذشته، هر دو کشور صدها هزار مهاجر افغان را اخراج کرده‌اند.

محسن نقوی، وزیر امور داخله‌ی پاکستان در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که این کشور مرحله دوم اخراج مهاجران اهل افغانستان فاقد مدرک را به زودی آغاز می‌کند. آقای نقوی این اظهارات را در دیدار با ایندریکا راتوات، معاون یوناما یا دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان مطرح کرده و گفته است که هیچ‌کسی اجازه ندارد بدون مدرک اقامت در پاکستان زندگی کنند. وزیر داخله‌ی پاکستان در این دیدار، بر نقش سازمان ملل و جامعه‌ی جهانی در بازگشت مهاجران افغانستان تاکید کرده است. همچنین روزنامه پاکستانی دان به نقل از یک منبع خود گزارش داد که در مرحله دوم اخراج مهاجران افغان از پاکستان، مهاجرانی که دارای کارت‌ مخصوص شهروندان افغانستان (Afghan Citizen Card) هستند، نیز اخراج خواهند شد. براساس آمار کمیساری عالی پناهندگان ملل متحد، حدود ۸۸۰ هزار پناه‌جوی افغان با کارت مخصوص شهروندان افغانستان در پاکستان زندگی می‌کنند. قابل ذکر است که دور اول اخراج مهاجران افغان در ماه میزان سال گذشته آغاز شد که حدود ۶۰۰ هزار پناه‌جوی افغان از پاکستان اخراج شدند. ایندریکا راتوات، معاون یوناما هم در این دیدار گفته است که سازمان ملل از نزدیک با مقام‌های حکومت فعلی افغانستان روی بازگشت مهاجران افغان کار می‌کند. براساس آمار سازمان ملل، در حال حاضر ۱.۳ میلیون مهاجر دیگر افغان با کارت‌های پی‌او‌آر(Proof of Registration) در پاکستان زندگی می‌کنند که اخیرا اعتبار آن از سوی حکومت پاکستان برای یک سال دیگر تمدید شد. علاوه بر این، وزارت خارجه‌ی پاکستان ماه گذشته اعلام کرد که حدود ۴۴ هزار افغان در پاکستان در بی‌سرنوشتی به سر می‌برند، در حالی که پرونده‌های مهاجرتی آن‌ها را کشورهایی چون آمریکا، استرالیا، بریتانیا، کانادا و آلمان پذیرفته‌اند.

وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان حکومت سرپرست در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که هفت میلیون شهروند افغانستان در خارج از کشور مهاجر هستند و سه میلیون نفر دیگر در داخل کشور آواره شدند. عبدالرحمان راشد، معین مسلکی وزارت مهاجرین این آمار را در یک نشست خبری در کابل اعلام کرده و همچنان گفت که در یک سال اخیر، یک میلیون و ۷۷۹ هزار و ۶۰۳ نفر از ایران، پاکستان و کشورهای دیگر به افغانستان بازگشته‌اند. وی در باره بازگشت مهاجرین جزئیات بیشتری ارائه نکرد. پیش از این سازمان بین‌المللی مهاجرت اعلام کرده بود که از سال ۲۰۲۰ میلادی تا اکنون، حدود هشت میلیون نفر افغانستان را ترک کرده‌اند. پس از تسلط دوباره‌ی حکومت سرپرست بر افغانستان، صدها هزار نفر کشور را ترک کردند و به کشورهای اروپایی، آمریکا، کانادا، ایران و پاکستان پناه بردند. عمده‌ترین گروه پناه‌جویان کشور را کارمندان سابق دولت، نهادهای مدنی و حقوق‌‌ بشری، روزنامه‌نگاران و فعالان حقوق زن تشکیل می‌دهند. همچنین در طی سه سال گذشته صدها هزار مهاجر اهل افغانستان به کشور برگشته‌اند یا اخراج شدند. اخراج مهاجران بدون اسناد افغانستان از کشورهای ایران و پاکستان در یک سال اخیر به‌شدت جریان داشته است. مقام‌های ایران در اواخر سال گذشته‌ی خورشیدی اعلام کرده بودند که ۵۲۰ هزار مهاجر افغانستانی را اخراج کرده‌اند. براساس آمار سازمان‌های بین‌المللی، تا آخر سال ۲۰۲۳ میلادی بیش از ۵۰۰ هزار مهاجر دیگر نیز از پاکستان اخراج شده‌اند. آقای راشد در بخشی از صحبت‌هایش گفت که در یک سال اخیر پنج هزار و ۷۶۶ نفر از شهروندان افغانستان که در پاکستان و ترکیه زندانی بودند، آزاد شده‌اند. او تاکید کرد که در این مدت چهار هزار شهروند افغانستان که در ارتباط با جرایم مختلف در ایران بازداشت شده بودند، به افغانستان منتقل شده‌اند‌. قابل ذکر است که ایران در یک سال اخیر بارها اعلام کرده است که شماری از زندانیان اهل افغانستان را به حکومت سرپرست سپرده است تا باقی‌مانده‌ی مدت حبس شان را در افغانستان بگذرانند. انتقال زندانیان به افغانستان براساس تفاهم‌نامه‌ی تبادل زندانیان که در سال ۱۳۸۵ میان وزارت‌های عدلیه‌ی دو کشور امضا شده، صورت می‌گیرد.

در ادامه‌ی اعتراضات و آزار و اذیت مهاجران افغانستانی در ایران و به ویژه در تهران، سازمان حقوق بشری هه‌نگاو درباره افزایش نژادپرستی حکومتی و اجتماعی نسبت به مهاجران افغان در این کشور هشدار داده و این وضعیت را «فاجعه‌بار» خوانده است. این سازمان حقوق بشری با نشر گزارشی گفته است که در ماه‌های گذشته موجی از افزایش نژادپرستی ضد افغانستانی چه به صورت حکومتی و چه به صورت اجتماعی در فضای ایران قابل مشاهده است. در ادامه آمده است که این نژادپرستی شامل به میان آمدن گفتمان اخراج مهاجران اهل افغانستان در بحث‌های مربوط به انتخابات ریاست جمهوری ایران تا اوج گرفتن مطالبه اخراج این افراد در شبکه‌های اجتماعی می‌شود. سازمان حقوق بشری هه‌نگاو تاکید کرد که شهروندان افغانستانی در موارد بسیاری با وجود دهه‌ها زند‌گی و کار در ایران دارای کارت‌های معتبر اقامت نیستند. در گزارش این سازمان آمده است که مهاجران افغانستانی در ۱۶ ولایت ایران اجازه اقامت ندارند و به جز در ولایت‌های تهران، البرز، قم در باقی ولایت‌ها تنها در شماری از ولسوالی‌ها اجازه اقامت دارند. باید گفت که پس از آن‌که تنش‌ها میان شهروندان ایران و مهاجران افغانستان پس از کشته شدن یک ایرانی بالا گرفت، اکنون با گذشت هر روز موج مهاجرستیزی و مخالفت با اتباع کشور در نقاط مختلف ایران افزایش یافته است. قابل ذکر است که طی دو هفته اخیر موجی از خشونت و مخالفت با مهاجران افغانستان در پایتخت و شماری از شهرستان‌های تهران راه افتاده است. در بیش‌تر موارد مهاجران افغانستان از سوی شهروندان ایران مورد توهین، تحقیر‌، لت‌وکوب و‌ حمله با چاقو قرار گرفته‌اند.

شماری از شهروندان ایران در منطقه ۱۵ تهران با شعار «مرگ بر افغانی» علیه مهاجران اهل افغانستان در این کشور تظاهرات کردند. براساس گزارش‌های رسانه‌های داخلی و بین‌المللی در روزهای اخیر اعتراض و بدرفتاری علیه مهاجران اهل افغانستان در ایران به ویژه در تهران افزایش یافته است. ویدیویی‌های در شبکه‌های اجتماعی نشر شده است، نشان می‌دهد که شماری در خیابانی که گفته شده محل قتل یک شهروند ایرانی است، اعتراض می‌کنند. معترضان عمدتا زنان هستند و افرادی از پولیس نیز دیده می‌شود که آن‌ها را همراهی می‌کنند. معترضان روز (جمعه، ۵ اسد) با برگزاری اعتراضی در منطقه ۱۵ تهران، شعار «مرگ بر افغانی» و «افغان جنایت می‌کند، دولت حمایت می‌کند» سر می‌دهند. ویدیویی که در شبکه‌های اجتماعی نشر شده است، کوتاه است و شعارها و خواسته‌های که تظاهر کنندگان مطرح می‌کنند، مشخص نیست. قابل ذکر است که اخیراً به دنبال انتشار خبر کشته شدن یک شهروند ایران در منطقه ۱۵ تهران، شماری از مهاجران اهل افغانستان در تهران از «بدرفتاری‌های گسترده مردم محلی با افغان‌ها در شرق پایتخت» خبر دادند. هفته گذشته گزارش شد که یک شهروند ایران در پی درگیری با سه مهاجر افغان کشته شده است. همچنین مهاجران اهل افغانستان از منطقه ۱۵ تهران (محل وقوع این درگیری) تصویر اطلاعیه‌ای را در شبکه‌های اجتماعی نشر کرده‌اند که در آن به مهاجران افغان هشدار داده شده تا فوراً این محله را ترک کنند. در این اطلاعیه که فرد یا نهاد منتشر کننده آن مشخص نیست، به مهاجران افغان اخطار داده شده است که اگر از منطقه ۱۵ نروند، «به صورت قهری از ایران اخراج خواهند شد.» [caption id="attachment_14901" align="aligncenter" width="725"] اطلاعیه منتشر شده در مورد اخراج مهاجران افغان از منطقه ۱۵ تهران[/caption] همچنین خبرگزاری تسنیم هفته گذشته نوشته بود که در پی مرگ یک شهروند ایران در اورژانس بیمارستان، پولیس پایتخت سه برادر افغان را به ظن دست داشتن در جراحت منجر به قتل بازداشت کرده است. این خبرگزاری به نقل از یک زن که سه کارگر مهاجر به آپارتمان او مراجعه کرده‌ بودند، نوشت: «همسرم برای ماموریت کاری تهران را ترک کرده و من در خانه تنها بودم. این سه برادر که همسایه ما هستند برای دریافت شارژ ساختمان آمدند که در همان ابتدا به‌خاطر مسایل ساختمانی مشاجره‌ لفظی میان ما شکل گرفت.» این زن که سه کارگر مهاجر را به فحاشی متهم کرده، گفت که پس از رفتن این سه کارگر، او با همسرش تماس گرفته و ساعتی بعد، برادر همسرش سراغ آن سه نفر رفته و با آن‌ها درگیر شده است. رسانه‌های داخلی از جمله خبرگزاری تسنیم نوشته‌اند که این مرد ۲۸ ساله در جریان بگو مگو با این سه کارگر افغان از ناحیه سینه زخمی شده و در بیمارستان جان باخته است. این در حالی است که در ماه‌های اخیر موجی از انتقاد از حضور مهاجران افغان در شهرهای مختلف ایران در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها به راه افتاده است. همزمان با این انتقادها، پولیس ایران روند بازداشت و اخراج مهاجران افغان را شدت بخشیده است.

فلیپو گراندی، رییس کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (یوان‌اچ‌سی‌آر) در پایان سفرش به پاکستان از دولت این کشور خواسته است که کارت اقامت (پی‌او‌آر) پناه‌جویان اهل افغانستان را تمدید کند. دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل با نشر بیانیه‌ای نوشته است که آقای گراندی در این سفر با مقام مختلف پاکستان ملاقات کرده و بر پیدا کردن راه‌حل درازمدت برای چالش‌های پناه‌جویان و حمایت از آن کشور تاکید کرده است. فلپیو گراندی می‌گوید که اکنون روند اخراج پناه‌جویان اهل افغانستان از پاکستان متوقف شده است. آقای گراندی در این سفر از اسلام‌آباد خواسته است که این روند (روند اخراج پناه‌جویان غیرقانونی) را از سر نگیرد. او در سفر گفته است که قرار است در پایان سال جاری میلادی با نمایندگان کشورها، سازمان‌های توسعه‌ای و بخش خصوصی در مورد پیدا کردن یک راه‌حل برای پناه‌جویان اهل افغانستان در پاکستان گفتگو کند. این مقام سازمان ملل متحد در امور پناه‌جویان طی سفر سه روزه‌اش به اسلام‌آباد، با مقام‌های ارشد پاکستانی، از جمله شهباز شریف نخست‌وزیر و اسحاق دار، وزیر امور خارجه این کشور در مورد پناه‌جویان افغان گفتگو کرده است. این در حالی است که پیش از آغاز مرحله نخست اخراج پناه‌جویان در ماه نوامبر سال گذشته میلادی از پاکستان، اسلام‌آباد اعلام کرده بود که نزدیک به ۴.۴ میلیون پناه‌جوی اهل افغانستان در این کشور زند‌گی می‌کنند که از این میان حدود ۱.۷۳ میلیون تن آن‌ها بدون مدرک هستند. تنها پس از تسلط دوباره‌ی حکومت سرپرست بر افغانستان، حدود ۷۰۰ هزار پناه‌جو وارد پاکستان شده‌اند.