بازگشت به افغانستان برای این دختر به معنای آغاز دوباره زندگی در کشوری بود که سالها از آن دور مانده بود. او همراه با خانوادهاش از ایران اخراج شد و پس از ورود به افغانستان، با شرایطی روبهرو گردید که پیش از آن تصورش را نمیکرد. در حالی که انتظار داشت پس از بازگشت بتواند به آموزش خود ادامه دهد و مانند دیگر دختران به مکتب برود، محدودیتهای آموزشی مسیر زندگیاش را تغییر داد. اکنون روزهایش میان کار در یک کارگاه خیاطی و دنبال کردن درسها از طریق اینترنت تقسیم شده است؛ نیم روز کار میکند و نیم دیگر را به آموزش اختصاص میدهد. او پیش از بازگشت به افغانستان در ایران زندگی میکرد و بخشی از دوران تحصیلش را در آن کشور سپری کرده بود. زندگی در ایران، با وجود مشکلاتی که خانوادهاش بهعنوان مهاجر با آن روبهرو بودند، این فرصت را برایش فراهم کرده بود تا به مکتب برود و آموزش خود را ادامه دهد. اما اخراج خانواده از ایران، تمام برنامههای زندگیشان را تغییر داد. آنان ناچار شدند محیطی را که سالها در آن زندگی کرده بودند، ترک کنند و به افغانستان بازگردند؛ کشوری که با وجود تعلق خانوادگی و فرهنگی، شرایط متفاوتی برای ادامه تحصیل این دختر داشت. پس از بازگشت، او نیز مانند بسیاری از دختران دیگر با محدودیت دسترسی به آموزش روبهرو شد. بسته بودن دروازههای مکاتب بالاتر از صنف ششم و دانشگاهها به روی دختران، سبب شد نتواند به شکل حضوری به درسهایش ادامه دهد. این وضعیت برای دختری که به آموزش علاقهمند بود و نمیخواست از درس و مکتب فاصله بگیرد، دشوار و ناامیدکننده بود. او میدانست که اگر این شرایط ادامه پیدا کند، ممکن است سالهای زیادی از عمرش بدون فرصت مناسب برای یادگیری سپری شود. با این حال، تصمیم گرفت آموزش را بهطور کامل کنار نگذارد. او به دنبال راهی بود تا در شرایط موجود نیز بتواند درس بخواند و ارتباط خود را با دنیای آموزش حفظ کند. سرانجام، آموزش آنلاین را برگزید و تلاش کرد از طریق اینترنت و امکاناتی که در اختیار دارد، درسهایش را دنبال کند. هرچند آموزش از راه دور نمیتواند تمام نیازهای یک دانشآموز را برآورده سازد، اما برای او در شرایطی که امکان حضور در مکتب و دانشگاه وجود ندارد، یکی از معدود راههای ادامه تحصیل به شمار میرود. زندگی روزانه این دختر اکنون برنامه مشخصی دارد. او نیم روز را در یک کارگاه خیاطی سپری میکند. ساعتهایی را که میتوانست در صنف درس باشد، اکنون پشت چرخ خیاطی مینشیند و با دوختن لباس، مهارتهای کاری خود را تقویت میکند. خیاطی برای او تنها راهی برای گذراندن وقت نیست، بلکه فرصتی است تا در کنار یادگیری یک حرفه، بخشی از نیازهای زندگی خود را نیز تأمین کند. پس از پایان کار، بخش دیگری از روزش آغاز میشود. او وسایل درسیاش را آماده میکند و به درسهای آنلاین میپردازد. در این زمان باید خستگی ناشی از کار روزانه را کنار بگذارد و تمرکز خود را بر آموزش حفظ کند. برخلاف دانشآموزانی که در مکتب با حضور آموزگار و همصنفیهای خود درس میخوانند، او ناگزیر است بسیاری از مطالب را بهتنهایی دنبال کند و برای درک بهتر موضوعات درسی، وقت و تلاش بیشتری به خرج دهد. آموزش آنلاین نیز برای او بدون دشواری نیست. نبود فضای مناسب آموزشی، مشکلات احتمالی اینترنت و محدودیت امکانات، از جمله مسائلی هستند که میتوانند روند یادگیری را با مشکل روبهرو سازند. افزون بر این، تقسیم وقت میان کار خیاطی و درس خواندن، به برنامهریزی و تلاش بیشتری نیاز دارد. او پس از ساعتها کار باید بار دیگر آمادگی ذهنی پیدا کند تا بتواند درسهایش را با دقت دنبال کند؛ مسئولیتی که همیشه آسان نیست. با وجود تمام این مشکلات، او تلاش میکند برنامه روزانهاش را حفظ کند. نمیخواهد بسته بودن دروازههای مکاتب و دانشگاهها سبب شود که از آموزش فاصله بگیرد. به باور او، دختران نباید تنها به این دلیل که امکان رفتن به مکتب را ندارند، درس خواندن را کنار بگذارند. او معتقد است تا زمانی که راهی برای یادگیری وجود دارد، باید از آن استفاده کرد و برای حفظ دانش و مهارتهای فردی تلاش ورزید. این دختر تنها به ادامه آموزش خودش فکر نمیکند، بلکه از دیگر دختران افغانستان نیز میخواهد که در شرایط کنونی، تا حد امکان درسهایشان را بهصورت آنلاین دنبال کنند و از فرصتهای آموزشی موجود بهره ببرند. به باور او، بسیاری از دخترانی که از رفتن به مکتب بازماندهاند، همچنان علاقه و توانایی یادگیری دارند، اما محدودیتهای موجود آنان را از مسیر آموزش دور ساخته است. او میخواهد دختران بدانند که متوقف شدن آموزش حضوری نباید به معنای پایان یادگیری باشد. به همین دلیل، تلاش میکند با ادامه درسهای آنلاین، نمونهای از پایداری و کوشش برای حفظ آموزش در شرایط دشوار باشد. از نگاه او، یادگیری تنها به نشستن در صنف مکتب محدود نمیشود و دختران میتوانند با استفاده از کتابها، اینترنت و برنامههای آموزشی، دانش خود را افزایش دهند؛ هرچند این شیوهها هرگز جایگزین کامل آموزش رسمی و حضوری نخواهند شد. بازگشت اجباری از ایران نیز بخش مهمی از تجربه زندگی او را تشکیل میدهد. خانوادهاش پس از سالها زندگی در آن کشور، مجبور شدند بار دیگر در افغانستان برای خود محیطی تازه فراهم کنند. چنین بازگشتی معمولاً با تغییرات گستردهای در زندگی خانوادهها همراه است؛ از دست دادن محیط آشنا و روبهرو شدن با شرایط تازه گرفته تا تلاش برای یافتن کار و تأمین نیازهای روزمره. این دختر نیز در کنار خانوادهاش با چنین تغییراتی روبهرو شده و اکنون تلاش میکند با کار و آموزش، بخشی از مسئولیتهای زندگی را بر دوش بکشد. او میداند که خیاطی بهتنهایی نمیتواند جای آموزش را بگیرد و درس خواندن از طریق اینترنت نیز تمام آن چیزی نیست که یک دانشآموز برای پیشرفت به آن نیاز دارد. با این حال، نمیخواهد یکی را به بهای از دست دادن دیگری کنار بگذارد. به همین دلیل، نیم روز کار میکند تا مهارتی عملی بیاموزد و نیم دیگر را به آموزش اختصاص میدهد تا از درس و یادگیری دور نماند. داستان زندگی این دختر، تصویری از وضعیت شماری از دختران بازگشته از کشورهای همسایه است که پس از بازگشت به افغانستان، افزون بر مشکلات اقتصادی و دشواریهای سازگاری با محیط تازه، با محدودیتهای آموزشی نیز روبهرو شدهاند. دخترانی که پیش از بازگشت، امکان رفتن به مکتب و ادامه تحصیل داشتند، اکنون برای حفظ ارتباط خود با آموزش، ناگزیر به استفاده از راههای جایگزین شدهاند. او همچنان امیدوار است شرایط آموزشی در افغانستان تغییر کند و روزی بتواند بدون نیاز به دنبال کردن درسها از طریق تلفن همراه یا کمپیوتر، دوباره در یک محیط آموزشی رسمی به تحصیل بپردازد. او میخواهد مانند دیگر دختران، فرصت حضور در صنف، استفاده از امکانات آموزشی و ادامه تحصیل در دانشگاه را داشته باشد. تا آن زمان، زندگی او با همین برنامه ادامه خواهد یافت؛ نیم روز در کارگاه خیاطی و نیم روز در کنار درسهای آنلاین. او در کنار تلاش برای یادگیری یک حرفه، آموزش را نیز بخشی جداییناپذیر از زندگی خود میداند و از دختران دیگر میخواهد که فرصت یادگیری را، هرچند محدود، از دست ندهند. برای او، اخراج از ایران به معنای تغییر محل زندگی بود، اما محدودیتهای آموزشی نباید به معنای پایان مسیر تحصیلش باشد. او اکنون با امکانات محدود و در میان مسئولیتهای روزانه، برای ادامه درسهایش تلاش میکند؛ تلاشی که نشان میدهد علاقه به آموزش، حتی در دشوارترین شرایط نیز میتواند زنده بماند و امید به آینده را حفظ کند. نویسنده: سارا کریمی