زندگی همیشه مطابق برنامهها و خواستههای ما پیش نمیرود. گاهی شرایطی به وجود میآید که احساس میکنیم کنترل امور از دستمان خارج شده است. بحرانهای اجتماعی، تنشهای سیاسی، مشکلات اقتصادی، اخبار نگرانکننده و آیندهای نامعلوم میتوانند آرامش روانی انسان را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین روزهایی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا میکند، هنر دوام آوردن است؛ هنری که به ما میآموزد چگونه در میان طوفانهای زندگی تعادل خود را حفظ کنیم و با وجود دشواریها مسیر خود را ادامه دهیم.
دوام آوردن به معنای نادیده گرفتن مشکلات یا تظاهر به خوب بودن نیست. بسیاری تصور میکنند افراد مقاوم کسانی هستند که هرگز نمیترسند، غمگین نمیشوند یا دچار نگرانی نمیگردند، در حالی که واقعیت چنین نیست. انسانهای تابآور نیز ترس، اضطراب و ناامیدی را تجربه میکنند، اما اجازه نمیدهند این احساسات تمام زندگی آنها را در اختیار بگیرد. آنها دشواریها را میپذیرند و در کنار پذیرش واقعیت، تلاش میکنند بهترین واکنش ممکن را انتخاب کنند.
یکی از مهمترین مهارتهای دوام آوردن، مدیریت ذهن در برابر حجم زیاد اخبار و اطلاعات است. در روزهای پرتنش، خبرها با سرعت فراوان منتشر میشوند و بسیاری از آنها میتوانند نگرانی و اضطراب را افزایش دهند. پیگیری مداوم اخبار ممکن است ذهن را در حالت آمادهباش دائمی قرار دهد. انسان برای حفظ آرامش روانی خود نیاز دارد زمان مشخصی را به دریافت اطلاعات اختصاص دهد و از منابع معتبر استفاده کند. گاهی فاصله گرفتن کوتاه از فضای پرتنش خبری، فرصتی برای بازسازی آرامش ذهن فراهم میکند.
عامل دیگری که توان تحمل انسان را افزایش میدهد، حفظ نظم در زندگی روزمره است. زمانی که شرایط بیرونی بیثبات میشود، داشتن برنامهای ساده و منظم میتواند احساس امنیت و ثبات ایجاد کند. خواب کافی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، مطالعه، انجام کارهای روزانه و رسیدگی به مسئولیتهای شخصی به فرد کمک میکند احساس کند هنوز بخشهایی از زندگی در اختیار اوست. همین احساس کنترل، نقش مهمی در کاهش اضطراب دارد.
ارتباط با دیگران نیز در روزهای دشوار اهمیت ویژهای پیدا میکند. انسان در شرایط بحرانی بیش از هر زمان دیگری به حمایت عاطفی نیاز دارد. گفتوگو با خانواده، دوستان یا افرادی که به آنها اعتماد داریم، میتواند بخشی از فشارهای روانی را کاهش دهد. گاهی تنها شنیده شدن و احساس درک شدن، میتواند بار سنگینی از نگرانی را از دوش انسان بردارد. در مقابل، انزوا و دوری از دیگران ممکن است احساس درماندگی و اضطراب را افزایش دهد.
هنر دوام آوردن همچنین به معنای تمرکز بر چیزهایی است که در اختیار ما قرار دارند. بسیاری از اتفاقات بزرگ اجتماعی و جهانی خارج از کنترل فرد هستند، اما شیوه برخورد ما با آنها همچنان انتخاب خود ماست. ما میتوانیم تصمیم بگیریم چگونه از سلامت جسم و روان خود مراقبت کنیم، چگونه با دیگران رفتار کنیم و چگونه زمان و انرژی خود را مدیریت کنیم. هر اندازه تمرکز ما بر اقدامات قابل انجام بیشتر باشد، احساس توانمندی و آرامش بیشتری خواهیم داشت.
در روزهای سخت، امید یکی از مهمترین عوامل حفظ تعادل روانی است. امید به معنای انکار مشکلات یا خوشبینی غیرواقعبینانه نیست؛ بلکه یعنی باور داشته باشیم شرایط دشوار همیشگی نیست و امکان تغییر و بهبود وجود دارد. تاریخ زندگی انسانها نشان داده است که جوامع و افراد بارها از بحرانهای بزرگ عبور کردهاند و توانستهاند دوباره زندگی خود را بسازند.
مراقبت از سلامت جسم نیز بخش مهمی از توانایی دوام آوردن است. فشار روانی طولانیمدت میتواند بدن را خسته و فرسوده کند. خواب کافی، نوشیدن آب، تغذیه سالم و توجه به نیازهای جسمی، به ذهن نیز توان بیشتری برای مقابله با مشکلات میبخشد. زمانی که بدن سالمتر باشد، انسان قدرت بیشتری برای مدیریت فشارهای روحی خواهد داشت.
یکی دیگر از نشانههای تابآوری، توانایی یافتن معنا در میان دشواریهاست. بسیاری از افراد در سختترین دورههای زندگی خود، ارزش محبت، همدلی، روابط انسانی و حمایت متقابل را عمیقتر درک میکنند. بحرانها اگرچه دردناک هستند، اما گاهی فرصتی برای شناخت بهتر خود، رشد شخصی و تقویت پیوندهای انسانی فراهم میکنند.
دوام آوردن مهارتی نیست که یکباره به دست آید؛ بلکه فرایندی است که در طول زندگی ساخته میشود. ممکن است روزهایی احساس قدرت و امید داشته باشیم و روزهایی دیگر خسته و ناامید شویم. این تغییرات بخشی طبیعی از تجربه انسانی است. مهم این است که در میان سختیها متوقف نشویم و حتی با قدمهای کوچک به حرکت ادامه دهیم.
در نهایت، هنر دوام آوردن در روزهای پرتنش به ما یادآوری میکند که انسان توانایی سازگاری با دشوارترین شرایط را دارد. شاید نتوانیم همه مشکلات جهان را تغییر دهیم، اما میتوانیم شیوه مواجهه خود با آنها را انتخاب کنیم. حفظ آرامش نسبی، مراقبت از خود، تکیه بر روابط انسانی، مدیریت آگاهانه اطلاعات و زنده نگه داشتن امید، راههایی هستند که به ما کمک میکنند از روزهای سخت عبور کنیم. همین انتخابهای کوچک، سرچشمه قدرت، رشد و تابآوری انسان در برابر زندگی هستند.
نویسنده: مرضیه بهروزی «روانشناس بالینی»
