مادر بهعنوان معمار اصلی تربیت فرزند شناخته میشود. کودک از زمان پیش از تولد در شکم مادر زندگی میکند و پس از تولد نیز تا زمانی که مهارتهای مختلف را یاد بگیرد، به مادر وابسته است. به همین دلیل، مادر نقش بسیار مهمی در تربیت و شکلگیری شخصیت کودک دارد. بسیاری از مهارتهای تربیتی در ذات مادر نهادینه شدهاند.
اگر همه مادران وظایف تربیتی خود را به درستی انجام دهند، تربیت درست فرزند شکل میگیرد و جامعهای سالم به وجود میآید. اما در صورت غفلت از انجام درست این وظایف، جامعه به فساد و تباهی کشیده خواهد شد.
نقش مادر در تربیت فرزند از زمان شروع بارداری آغاز میشود و تا پایان دوران رشد و تکمیل تربیت کودک ادامه مییابد. مادر شدن مسئولیتی بسیار سنگین است که در قبال فرزند، همسر، جامعه و… ایجاد میکند.
اهمیت تربیت درست و اصولی فرزند توسط مادر در خانواده
خانواده اولین محیطی است که فرزند از تولد در آن قرار میگیرد. اگر کودک در این محیط بهدرستی تربیت شود و اصول مهم اخلاقی و رفتاری را آموزش ببیند، در جامعه نیز فردی سالم و مسئولیتپذیر خواهد بود. خانواده، هرچند نهاد اجتماعی کوچکی است، تأثیر بسیار زیادی بر جامعه دارد؛ زیرا کودک اولین بار نحوه رفتار و ارتباط با دیگران را در خانواده میآموزد.
مادر بودن یکی از مهمترین نقشهایی است که یک زن میتواند ایفا کند. مادران نقش بسیار مؤثری در زندگی فرزندان خود دارند؛ از آنها مراقبت میکنند، دوستشان دارند و به آنها آموزش میدهند. رشد و شکلگیری شخصیت کودک تا حد زیادی به نقش والدین و مراقبان در زندگی او بستگی دارد.
چرا تربیت فرزند توسط مادر اهمیت دارد؟
مادر، اولین معلم کودک
شواهد علمی نشان میدهد که کودکان حتی قبل از تولد چیزهای زیادی یاد میگیرند. آنها موسیقی، بو، صداها و بسیاری از حسهای دیگر را از طریق مادر از دنیای بیرون دریافت میکنند. علاوه بر این، مادران معمولاً زمان بیشتری را با نوزاد میگذرانند نسبت به ساعاتی که پدران با کودک هستند. به همین دلیل، مادر اولین معلم کودک است.
الگو بودن مادر
کودکان بیشتر از طریق مشاهده رفتار میآموزند تا از طریق شنیدن و صحبت کردن. این موضوع نقش مادر را در انتقال ارزشهای اصلی، عادات و ویژگیهای رفتاری از سنین پایین بسیار مهم میکند. کودک تمام رفتارهای مادر را زیر نظر دارد و برای خود و تعامل با دیگران، همان گونه رفتار میکند.
مادر بهترین مشاور کودک
مادران نزدیکترین افراد به کودکان هستند. مادر همیشه در کنار کودک بوده و در هیچ شرایطی او را تنها نمیگذارد. در هر موقعیتی، مادر آرامشبخشترین فرد است که در کنار فرزند حضور دارد و در جهت درست به او مشاوره میدهد. به عبارت دیگر، مادران به راحتی میتوانند روحیه فرزند خود را بهبود بخشند و فرزندی شاد تربیت کنند.
ارتباط غیرکلامی با فرزند
مطالعات نشان میدهد مادران بیشتر از پدران توانایی برقراری ارتباط غیرکلامی با فرزند را دارند. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که مادرتان با نگاه کردن به چهره شما به سرعت از حالت روحی و عاطفیتان باخبر شده باشد. مادر در هر شرایطی به سرعت متوجه احوال فرزند خود میشود و میتواند با او ارتباط برقرار کند.
مادر، صمیمیترین دوست کودک
مادران اولین دوستان و معتمدانی هستند که از بدو تولد با آنها آشنا میشویم. مادران نقش بزرگی در رشد مثبت کودک دارند. محققان همچنین ثابت کردهاند که رشد شخصیت و نگرشهای کودک تا حد زیادی به مادر بستگی دارد. این موضوع نشاندهنده همبستگی آشکار با پرورش و حمایت عاطفی است که مادر از فرزند خود ارائه میدهد.
نقش مادر در تربیت کودک چیست؟
- ایجاد محیطی امن و محبتآمیز
مادر پناهگاهی امن برای کودک است. شما به عنوان مادر با فراهم آوردن محیطی سرشار از محبت و آرامش به کودک احساس امنیت، دلبستگی ایمن و اعتماد به نفس میدهید. این احساسات پایه و اساس رشد سالم کودک را تشکیل میدهند.
- کمک به شکلدهی شخصیت
مادر از طریق تعاملات روزمره و آموزش ارزشهای اخلاقی نقش مهمی در شکلگیری شخصیت کودک دارد. احترام به دیگران، صداقت، مهربانی و مسئولیتپذیری تنها بخشی از ارزشهایی هستند که مادر به کودک منتقل میکند. به عنوان مثال، اگر مادری به کودک خود توضیح دهد که دروغ گفتن کار اشتباهی است و چرا نباید دروغ گفت، کودک به تدریج اهمیت صداقت را درک خواهد کرد.
- رشد عاطفی و اجتماعی
مادر با حمایت عاطفی و ایجاد فرصتهای تعامل اجتماعی به کودک کمک میکند تا احساسات خود را بشناسد و مهارتهای ارتباطی لازم را کسب کند. این مهارتها کلید موفقیت در روابط بینفردی و زندگی اجتماعی کودک هستند. به عنوان مثال، مادر میتواند به کودک بیاموزد که چگونه در مواقع اختلاف نظر، به جای دعوا، مشکل را با گفتگو حل کند.
- مراقبت از سلامت جسمی و روانی
مادر با تأمین نیازهای تغذیهای کودک، آموزش بهداشت فردی و تشویق به فعالیت بدنی، نقش مهمی در حفظ سلامت جسمی و روانی کودک خود دارد. بنابراین، تشویق به فعالیت بدنی و تنظیم آن را هرگز دست کم نگیرید. اگر کودکتان فعالیت بدنی مناسبی ندارد، حتماً راههای هیجانانگیز و جذاب برای افزایش تحرک او در نظر بگیرید. همچنین اگر کودک بدغذاست، به فکر اصلاح عادتهای غذایی فرزند خود باشید.
- شخصیت الهامبخش
کودکان به طور طبیعی از بزرگسالان، بهویژه مادران خود، تقلید میکنند. بنابراین رفتارها و نگرشهای مادر بهعنوان الگویی برای کودک عمل کرده و بر شکلگیری شخصیت او تأثیر میگذارد. کودکی که مدام شاهد رفتارهای مثبت و سازنده مادر خود باشد، به طور طبیعی تمایل به تقلید از او پیدا میکند. بهعنوان مثال، اگر مادر همیشه با مهربانی و احترام با دیگران برخورد کند، کودک نیز یاد میگیرد همین رفتار را در پیش گیرد. همچنین اگر مادری به کتابخواندن علاقه داشته باشد و به طور مرتب کتاب بخواند، کودک نیز به احتمال زیاد به کتابخواندن علاقهمند میشود.
- ابزار بیقید و شرط عشق و علاقه
ابراز بیقید و شرط عشق و علاقه مادر و پدر به کودک، یکی از بزرگترین و مؤثرترین کارهایی است که والدین، بهویژه مادر، برای فرزند خود انجام میدهند. سایمون بارون کوهن در صفحه ۷۴ کتاب «شناخت شرارت بشر در همدلی و ریشههای خشونت» در برداشت خود از نظریه جان بالبی، روانشناس و روانپزشک مشهور کودکان، بیان میکند:
«آنچه مراقب در سالهای بحرانی رشد به کودک میدهد، گنج درون است. ایدهای که بر بینش فرویدی استوار است و میگوید گرانبهاترین و ارزشمندترین هدیهای که والدین میتوانند به کودکان خردسال خود بدهند این است که آنها را از احساسات خود لبریز کنند. این گنج درونی چیزی است که تمام عمر با یک فرد میماند.»
بنابراین، ابراز عشق مانند گنجی بزرگ همیشه در ذهن و قلب فرزند شما نقش میبندد و در مراحل سخت و بعدی زندگی به کمک او میآید.
- کمک به استقلال و خودباوری فرزند
مادر میتواند با ایجاد موقعیتهای مناسب، به مستقل شدن فرزندش کمک کند. یکی از راههای کلیدی برای تقویت استقلال کودک، سپردن مسئولیتهای متناسب با سن و توانایی او است. این مسئولیتها میتوانند از کارهای سادهای مانند مرتب کردن تختخواب شروع شده و به وظایف پیچیدهتری مثل کمک در آشپزی ختم شوند.
با سپردن این مسئولیتها، کودک احساس ارزشمندی و توانمندی میکند و یاد میگیرد که به تنهایی از پس کارها برآید. توجه داشته باشید که تقویت استقلال کودک به معنای رها کردن او نیست؛ بلکه والدین باید همواره حامی و پشتیبان کودک باشند. با تشویق و حمایت از تلاشهای کودک میتوانید به او کمک کنید تا بر چالشها غلبه کند.
5 اشتباه رایج مادران در تربیت فرزندان
نقش مادر در تربیت فرزند بسیار مهم و تأثیرگذار است. در این مسیر، ممکن است مادران به دلایل مختلف مرتکب اشتباهاتی شوند که بر رشد و شخصیت کودک تأثیر منفی بگذارد.
- داشتن توقع بیش از حد از کودک
بسیاری از مادران انتظار دارند فرزندانشان در همه زمینهها کامل و بینقص باشند. داشتن این توقع میتواند باعث ایجاد استرس و اضطراب در کودک شده و مانع تلاش او شود. برای مثال، مادری که از فرزندش انتظار دارد در همه امتحانات نمره ۲۰ بگیرد، ممکن است باعث شود کودک احساس کند هرگز به اندازه کافی خوب نیست.
- مقایسه کردن فرزند با دیگران
مقایسه کودک با دیگران یکی از رایجترین اشتباهاتی است که مادران مرتکب میشوند. این کار میتواند باعث شود کودک احساس حقارت یا کمبود کند. برای مثال، مادری که دائماً فرزند خود را با خواهرزادهاش مقایسه میکند و میگوید: «چرا تو مثل پسر/دختر خالهات نمیتوانی نقاشی بکشی؟»، به اعتمادبهنفس کودک آسیب میزند.
- نداشتن قاطعیت لازم در تربیت
قوانین تربیتی باید با قاطعیت دنبال شوند. البته این به معنای ایجاد محیطی خشن و سرد به جای خانوادهای صمیمی و گرم نیست. قاطعیت باید به شکل متعادل، بدون آسانگیری یا سختگیری بیش از حد اعمال شود. مثلاً مادری که امروز به کودک اجازه میدهد تا دیر وقت بیدار بماند و فردا به او تذکر میدهد که باید زود بخوابد، باعث میشود کودک نتواند رفتار مناسبی از خود نشان دهد.
- استفاده از تنبیه بدنی
تنبیه بدنی یکی از روشهای نادرست و آسیبزننده در تربیت کودک است. این روش نه تنها باعث اصلاح رفتار کودک نمیشود، بلکه میتواند آسیبهای روحی و روانی جبرانناپذیری به او وارد کند. مادری که به خاطر اشتباه کوچک فرزندش را کتک میزند، باعث ایجاد ترس و اضطراب در کودک میشود.
- نادیده گرفتن احساسات کودک
نادیده گرفتن یا کماهمیت جلوه دادن احساسات کودک میتواند باعث شود او احساس بیتوجهی و تنهایی کند. برای مثال مادری که به فرزندش میگوید: «ناراحت شدن برای این موضوع احمقانه است»، باعث ایجاد حس انزوا در کودک میشود. به جای این کار، بهتر است به احساسات کودک توجه کنیم و راهحلهای منطقی برای مشکلات او ارائه دهیم.
کودکان از بدو تولد تا شکلگیری کامل شخصیت و تربیت، در کنار مادر هستند و رفتارهای مادر را الگو قرار میدهند. بنابراین مادر نقش بسیار مهمی در تربیت و رشد کودک دارد. مادر بر حالات روحی، روانی، جسمی و شخصیتی کودک تأثیر میگذارد. به همین دلیل، با توجه به اهمیت نقش مادر در تربیت صحیح فرزندان، بهتر است پیش از اقدام به فرزندآوری، در این زمینه مطالعه کرده و اطلاعات کاملی کسب شود.
نویسنده: سحر یوسفی
