اعتماد به نفس پایین کودکان میتواند به یک چالش بزرگ برای والدین تبدیل شود. این مشکل نه تنها بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک تأثیر میگذارد، بلکه میتواند کیفیت زندگی او را نیز تحتالشعاع قرار دهد. کودکانی که اعتماد به نفس پایینی دارند اغلب از امتحان کردن تجربیات جدید میترسند، در برابر شکست مقاومت میکنند و بهراحتی ناامید میشوند. علت اعتماد به نفس پایین در کودکان بسیار گسترده بوده و لازم است که از نگاه یک فرد متخصص مورد بررسی قرار بگیرد. منظور از اعتماد به نفس پایین کودکان چیست؟ اعتماد به نفس بخش مهمی از سلامت روان کودک را نشان میدهد. این ویژگی بنیادین توانایی کودک را در مواجهه با چالشها، ایجاد روابط سالم و دستیابی به اهدافش تقویت میکند. کودکی که به خود باور دارد با انگیزه بیشتری به دنبال دنیای اطراف خود میرود، شکستها را به عنوان فرصتی برای رشد میبیند و در مقابل فشارهای اجتماعی مقاومت میکند. از دیدگاه روانشناسی، اعتماد به نفس پایین کودکان ریشه در تعاملات اولیه کودک با والدین، مربیان و همسالان دارد. پیامهای ضمنی و صریحی که کودک از این افراد دریافت میکند بهتدریج تصویری از خود در ذهن او شکل میدهد. اگر این تصویر منفی باشد، کودک به مرور زمان احساس ناتوانی و بیارزشی میکند. علائم اعتماد به نفس پایین در کودکان زمانی که به دنبال بررسی علائم اعتماد به نفس پایین در کودکان هستید، باید این نکته را مد نظر قرار دهید که کودکان منحصر به فرد بوده و علائم کمبود اعتماد به نفس در هر کودک متفاوت است. اما توجه داشته باشید که پایین بودن اعتماد به نفس در این سنین موجب میشود تا پس از بزرگسالی هم اعتماد به نفس جوانان کاهش پیدا کند؛ پس شناخت نشانهها برای رفع آن ضروری میباشد. همانطور که میدانید اعتماد به نفس کودکان در زندگی آینده آنها نقش مؤثری دارد، پس لازم است با شناسایی نشانههای اعتماد به نفس پایین در کودکان اقدام به برطرف کردن این مشکل نمایید. طبقهبندی کلی نشانههای کودکان با اعتماد به نفس پایین شامل نشانههای اجتماعی، نشانههای عاطفی، نشانههای شناختی، نشانههای رفتاری و نشانههای فیزیولوژیکی میشود. برای درک بهتر علائم اعتماد به نفس پایین در کودکان، به بررسی این علائم با جزئیات بیشتر میپردازیم: اجتناب از چالشها و ریسکپذیری ترس از قضاوت دیگران ناامیدی سریع خودکمبینی و مقایسه منفی با دیگران مشکل در ایجاد و حفظ روابط اجتماعی احساس ناتوانی و درماندگی ترس از شکست انتقادپذیری پایین علائم جسمی ناشی از اضطراب (سردرد، دلدرد یا مشکلات خواب) رفتارهای جبرانی (پرخاشگری، دروغگویی یا انزوا) دلیل اعتماد به نفس پایین کودکان اعتماد به نفس پایین در کودکان مسئله پیچیدهای است که ریشههای آن را باید به طور دقیق و کامل پیدا کرد. یافتن ریشه عدم اعتماد به نفس در روند بهبود آن بسیار مؤثر میباشد. در بررسی تخصصی برای مشخص شدن علت پایین بودن اعتماد به نفس کودکان درمییابید که کاهش اعتماد به نفس ریشههای پیچیدهای داشته و اغلب به عوامل متعدد و درهمتنیده مرتبط است. این مسئله تنها به کمبود تواناییهای کودک مربوط نمیشود، بلکه تحت تأثیر عوامل محیطی، روانی و اجتماعی نیز قرار دارد و ممکن است انواع اعتماد به نفس در کودک با کاهش مواجه شود. برای درک بهتر این موضوع در ادامه به بررسی چند دلیل اعتماد به نفس پایین کودک میپردازیم: مقایسههای اجتماعی و احساس ناکافی بودن کودکان در سنین رشد به شدت تحت تأثیر مقایسه با همسالان و افراد دیگر قرار میگیرند. این مقایسهها اغلب منجر به احساس ناکافی بودن و کاهش اعتماد به نفس میشود. زمانی که کودک خود را با دیگران مقایسه میکند و به این نتیجه میرسد که به اندازه کافی خوب نیست، احساس ناامیدی و بیارزشی میکند. سبک فرزندپروری نامناسب سبک فرزندپروری والدین نقش بسیار مهمی در شکلگیری اعتماد به نفس کودکان ایفا میکند. والدینی که بیش از حد سختگیر، انتقادگر یا بیتفاوت هستند میتوانند به طور جدی به اعتماد به نفس کودک آسیب برسانند. همچنین انتظارات غیرواقعبینانهای که از کودک دارند یا به طور مداوم او را با دیگران مقایسه میکنند میتواند در کاهش اعتماد به نفس کودک مؤثر باشد. البته گاهی اوقات والدین به اشتباه سبب اعتماد به نفس کاذب در کودک میشوند که این مسئله نیز مخرب است. تجربه شکست شکستهای مکرر در زمینههای مختلف مانند تحصیل، روابط اجتماعی یا فعالیتهای ورزشی میتواند به شدت به اعتماد به نفس کودک آسیب برساند و کودک رفتهرفته اعتماد به نفس خود را از دست بدهد. عدم حمایت اجتماعی حمایت نشدن کودکان از سمت خانواده، دوستان یا مربیان تأثیر مستقیم در تربیت کودکان با اعتماد به نفس پایین دارد. با حمایت اجتماعی، کودک حس امنیت و ارزشمندی میکند و قویتر با مشکلات مواجه میشود. مشکلات روانی و جسمی برخی از بیماریهای روانی مانند اضطراب و افسردگی، اختلال نقص توجه بیشفعالی، مشکلات جسمی مزمن و اختلالات یادگیری علت اعتماد به نفس پایین در کودکان هستند. انتظارات غیرواقعبینانه زمانی که والدین، مربیان یا جامعه از کودک بیش از حد انتظار داشته باشند، کودک احساس میکند که هرگز نمیتواند به آن انتظارات برسد و این امر سبب پایین آمدن اعتماد به نفس کودک میشود. کمالگرایی کودکانی که کمالگرا هستند اغلب به خاطر ترس از شکست از تلاش کردن اجتناب میکنند. آنها معتقدند که باید در همه کارها کامل باشند و هرگونه اشتباه را نشانهای از ناتوانی خود میدانند. تأثیر قصه برای کودکان با اعتماد به نفس پایین قصهها تنها ابزار سرگرمی نیستند، بلکه میتوانند نقش مهمی در شکلگیری شخصیت کودکان و تقویت اعتماد به نفس آنها ایفا کنند. گاهی اوقات با روایت داستانهای جذاب و آموزنده، کودک با شخصیتهای مختلف همذاتپنداری کرده و میتواند مهارتهای اجتماعی را بیاموزد؛ نتیجه نهایی آن افزایش اعتماد به نفس به سادهترین شکل ممکن است. معمولاً داستانها به کودک فرصت میدهند تا دنیای اطراف خود را بهتر درک کرده و با موقعیتهای مختلف آشنا شوند. خواندن داستانهایی که در آنها قهرمانان با شجاعت و پشتکار به اهداف خود میرسند به کودکان الگوهای مثبتی میدهد و به آنها این باور را میدهد که آنها نیز میتوانند بر موانع غلبه کنند. با کمک داستان میتوانید تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس را هم به کودکان یاد بدهید و مشخص کنید که چه رفتارهایی افزایش عزت نفس و چه رفتارهایی در تقویت اعتماد به نفس مؤثر است. در این بخش به بررسی دلایل تأثیر قصه برای کودکان با اعتماد به نفس پایین با جزئیات میپردازیم: همذاتپنداری با شخصیتهای الگو و تقلید از آنها کسب مهارتهای جدید مانند حل مسئله، تصمیمگیری و همدلی افزایش خلاقیت و تخیل و نگاه کردن به دنیای اطراف از زوایای مختلف تقویت حس ارزشمندی صرفنظر از ویژگیهای ظاهری یا تواناییها کاهش ترس و اضطراب و روبهرو شدن کودکان با ترسهای مختلف تقویت مهارتهای اجتماعی با به تصویر کشیدن تعاملات اجتماعی شخصیتهای داستان در مجموع، قصهگویی یکی از مؤثرترین روشها برای افزایش اعتماد به نفس پایین در کودکان است. با انتخاب داستانهای مناسب و ایجاد فضای دلنشین برای قصهگویی میتوان به کودکان کمک کرد تا به خود باور پیدا کرده و آینده روشنتری را برای خود رقم بزنند. درمان اعتماد به نفس پایین در کودکان اعتماد به نفس در کودکان مسئله جدی است که میتواند بر رشد اجتماعی، عاطفی و تحصیلی آنها تأثیر بگذارد. این مشکل که ریشه در عوامل مختلفی از جمله سبک فرزندپروری، مقایسه با دیگران، شکستهای مکرر و عدم حمایت اجتماعی دارد باید هرچه زودتر درمان شود. والدین به عنوان اولین و مهمترین الگوهای کودکان نقش بسزایی در شکلگیری اعتماد به نفس آنها دارند. پس مهمترین روش درمان اعتماد به نفس پایین کودکان تغییر سبک فرزندپروری، نحوه تعامل با کودک و ایجاد محیطی امن و حمایتی است که به طور مستقیم بر اعتماد به نفس کودک تأثیر میگذارد. در صورتی که افزایش اعتماد به نفس در مردان رخ میدهد، قطعاً پدران با اعتماد به نفس بهتر میتوانند در روند تربیت کودکان خود مؤثر باشند. به طور کلی میتوان گفت درمان اعتماد به نفس پایین در کودکان تلاش مشترک بین والدین، مربیان و متخصصان روانشناس است که با همکاری و هماهنگی این افراد میتوان تا حد زیادی بر این مشکل غلبه کرد. به همین دلیل در ادامه به بررسی نقش هرکدام به صورت کلی میپردازیم. نقش والدین در درمان اعتماد به نفس پایین کودکان والدین با فراهم آوردن فضایی امن و حمایتی و تشویق و قدردانی از تلاشها و دستاوردهای کودک تا حد زیادی میتوانند در این زمینه کمک کنند. همچنین باید از مقایسه کودک با دیگران بپرهیزند و با دادن مسئولیتهای مناسب به کودک فرصت برای استقلال را ایجاد کنند. نقش مربیان در درمان اعتماد به نفس پایین در کودکان مربیان باید با ایجاد محیط یادگیری مثبت و تشویق کودکان به مشارکت در فعالیتهای کلاسی شرایط را برای شکوفا شدن استعدادهای آنها مهیا کنند. همچنین با ارائه بازخوردهای مثبت و سازنده به کودک نقاط قوت آنها را بشناسند. نقش روانشناسان در درمان اعتماد به نفس کودکان نقش مهم روانشناس تشخیص دقیق مشکل با استفاده از ابزارهای تشخیصی و ریشههای اعتماد به نفس پایین است. پس از این مرحله لازم است که چند درمان اعتماد به نفس پایین در کودکان را شروع کند: طراحی برنامه درمانی فردی برای هر کودک متناسب با تشخیص انجام شده آموزش مهارتهای مقابلهای به کودک و والدینش برای مدیریت احساسات و تفکر مثبت استفاده از درمان شناختی رفتاری برای تغییر افکار و باورهای منفی کودک مشاوره خانواده در موارد لازم و ضروری برای آموزش به اعضای خانواده جهت حمایت از کودک اعتماد به نفس در کودکان زیرمبنای سلامت روان و موفقیت آنها در بزرگسالی است که ریشه در نوع برخورد والدین و محیط اطراف دارد. برای تقویت این ویژگی باید به جای تمرکز بر نتایج درخشان، تلاش و پشتکار کودک را تحسین کرد و به او اجازه داد تا با اشتباه کردن درسهای ارزشمندی بیاموزد. ایجاد یک محیط امن عاطفی که در آن کودک بدون ترس از قضاوت احساس ارزشمندی و استقلال کند کلید اصلی حل این چالش است. در نهایت با پرهیز از مقایسههای مخرب و تشویق به پذیرش مسئولیتهای کوچک میتوان فرزندی تابآور و خودباور تربیت کرد. نویسنده: سحر یوسفی