یلدا حکیم، خبرنگار و مستندساز افغانستانی-استرالیایی اعلام کرده است که آموزش یک حق اساسی انسانی برای همه است؛ اما زنان و دختران تحت حاکمیت حکومت سرپرست افغانستان همچنان از آموزش محروم‌ هستند. خانم حکیم در واکنش به ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران از سوی حکومت فعلی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که یک هزار و ۶۷۵ روز است که دختران در انتظار بازگشت به مکتب هستند. همچنین وی در ادامه بر اهمیت دسترسی برابر به آموزش تاکید کرده و وضعیت کنونی در افغانستان را نمونه‌ای از ادامه‌ی محدودیت‌ها بر حق آموزش دختران توصیف کرده است. این مستند‌ساز خطاب به دختران و زنان افغانستان نوشته است: «شما فراموش‌ نشده‌اید.» این خبرنگار و مستندساز افغانستانی-استرالیایی از حقوق آموزش دختران افغانستان دفاع می‌کند که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. در کنار آن زنان از رفتن به‌ باشگاه‌های ورزشی، رستورانت‌ها، حمام‌های عمومی، معاینه توسط پزشکان مرد، سفر بدون محرم و کار در موسسات غیردولتی داخلی و بین‌المللی و حتی دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع شده‌اند.

دید‌بان حقوق‌ بشر از افزایش اخراج مهاجران افغانستان از پاکستان ابراز نگرانی کرد و از پاکستان خواسته است فوراً بازگشت اجباری پناهندگان افغانستانی را متوقف کند. این نهاد با نشر گزارشی گفته است که پاکستان پس از درگیری‌های مرزی با حکومت سرپرست، بازداشت‌های خودسرانه و بازگشت اجباری پناهندگان افغانستانی را به شدت افزایش داده‌ است. فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در دیده‌بان حقوق‌بشر تاکید کرده است: «پاکستان باید علیه اقدامات توهین‌آمیز پولیس اقدام کند و فورا بازگشت اجباری پناهندگان افغان را متوقف کند.» در گزارش آمده است که پولیس پاکستان هزاران پناهنده آسیب‌پذیر افغانستانی، از جمله کودکان را با موانع جدی در زمینه مراقبت‌های بهداشتی، آموزش و سایر خدمات ضروری روبرو کرده است. فرشته عباسی در ادامه افزوده است که مقامات پاکستان در حال گسترش ترس در بین پناهندگان افغانستانی است. دید‌بان حقوق بشر می‌گوید پناهندگان افغانستانی با رفتار خشن و توهین‌آمیز پولیس پاکستان مواجه‌اند. گفته شده پولیس پاکستان، حتی افغان‌هایی را که ویزای معتبر دارند بازداشت کرده است. طبق اطلاعات ارائه شده، دولت پاکستان از سال ۲۰۲۳ میلادی تمدید کارت‌های PoR و سایر اسناد اقامتی پناه‌جویان افغانستانی را نیز متوقف کرده است. طبق ارقام این گزارش، تنها در سال ۲۰۲۶ میلادی، بیش از ۱۴۶ هزار افغانستانی از پاکستان اخراج شده‌اند. دیدبان حقوق بشر بر اساس مصاحبه‌هایی که با شماری از مهاجران در پاکستان انجام داده، گفت پولیس پاکستان، افغانستانی‌ها را در حین خرید، رفتن به مکتب و جستجوی کار روزانه بازداشت، و تلفن‌ و پول نقد آنها را مصادره می‌کند. همچنین این سازمان می‌گوید پولیس پاکستان در ازای آزادی مهاجران افغان رشوه می‌خواهد که آنان توانایی پرداختش را ندارند. دید‌بان حقوق بشر می‌گوید بسیاری از آنها، روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و فعالانی هستند که به دلیل سوابق خود و یا انتقاد از حکومت فعلی، در صورت بازگشت به افغانستان در معرض خطر جدی هستند. گفته شده در میان کسانی که بازداشت و به زور بازگردانده شده‌اند، روزنامه‌نگارانی هستند که پس از تحولات از افغانستان گریختند.

شهرزاد اکبر، فعال حقوق بشر افغانستان می‌گوید که درگیری‌های میان نیروهای حکومتی و پاکستان، در کنار افزایش تلفات غیرنظامیان، فشارها بر زنانی را که با محدودیت‌های شدید رو‌برو هستند، بیشتر کرده است. او در ویدیویی که از سوی فمنا یا سازمان حامی جنبش‌های فیمنیستی نشر شده، گفته است که حذف زنان از عرصه‌ی عمومی، محرومیت دختران بالاتر از صنف ششم و محدودیت‌های گسترده بر رفت‌وآمد، پیش از این نیز زندگی زنان را با دشواری‌های جدی همراه کرده بود؛ اما تشدید ناامنی‌ها، بحران را عمیق‌تر ساخته است. وی در ادامه تاکید کرده است که این وضعیت دسترسی زنان به خدمات صحی و کمک‌های بشردوستانه را دشوارتر کرده، به‌ویژه برای خانواده‌هایی که سرپرست زن دارند. او می‌گوید که محدودیت بر کار زنان در نهادهای امدادرسان نیز روند کمک‌رسانی به زنان و کودکان را با مشکل روبرو کرده است. فعال حقوق بشر افغانستان در بخشی از سخنانش به داستان یک پزشک زن اشاره کرده که در درگیری‌ها میان نیروهای حکومتی و پاکستان جانش را از دست داد: «یک پزشک زن که همراه با پسر خردسالش از نورستان در حال سفر بود، هدف تیراندازی نیروهای مرزی پاکستان قرار گرفت و هر دو جان باختند. در کشوری مانند افغانستان به‌ویژه در منطقه‌های روستایی که پزشکان زن بسیار کم‌اند، از دست‌دادن چنین فردی، خسارتی دوچندان برای جامعه به‌ همراه دارد.» او تصریح کرد که این تنها یکی از صدها موردی است که ثبت و مستندسازی شده؛ مواردی نیز وجود دارد که در آن‌ها خانواده‌ها در نتیجه‌ی درگیری‌ها به‌گونه‌ی کامل از بین رفته ‌اند. این فعال حقوق بشر خواستار توجه‌ی جدی به پیامدهای چندلایه‌ی این درگیری‌ها شده و گفته که بدون در نظر گرفتن وضعیت ویژه‌ی زنان، پاسخ به بحران انسانی در افغانستان کامل نخواهد بود. در کنار این وضعیت، افغانستان تحت حاکمیت حکومت فعلی با محدودیت‌های گسترده بر زنان و دختران روبرو است؛ از ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم تا محدودیت‌های شدید بر کار و رفت‌وآمد.

یونیسف یا صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ میلادی بیش از ۲۰۰ مکتب در افغانستان ساخته یا بازسازی شده است. این سازمان امروز (سه‌شنبه، ۱ ثور) با نشر پیامی در حساب کاربری ایکس خود نوشته است که فضاهای امن آموزشی در سراسر افغانستان اشکال مختلفی داشته‌اند. همچنین صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل در گزارش سالانه خود اعلام کرده است که بیش از ۲۰ میلیون تن، به‌شمول ۵.۶ میلیون کودک، در افغانستان در سال ۲۰۲۵ میلادی حمایت شده‌اند. افزون بر این، ۴ میلیون کودک در مکاتب، برنامه‌های آموزشی مبتنی بر جامعه و شرایط اضطراری، مواد آموزشی و یادگیری دریافت کرده‌اند. همچنین بر اساس گزارش یونیسف، ۲.۲ میلیون دختر از مکتب محروم هستند. در حالی یونیسف از ساخت یا بازسازی مکاتب در افغانستان خبر می‌دهد که حکومت فعلی پس از تسلط بر افغانستان، زنان و دختران را از آموزش و ‏تحصیل محروم کرده است. همچنان در آخرین محدودیت خود، ‏دروازه‌های انستیتوت‌های طبی را به‌روی دختران و زنان بست، در حالی که ‏بخش صحت سراسر افغانستان با کمبود پرسنل مواجه است.‏ این اقدام حکومت فعلی باعث شده است که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر از آموزش و تحصیل باز بمانند. نهادهای حقوق‌بشری، بارها خواستار لغو این محدودیت‌ها شده، اما برای پنجمین سال پیاپی مکتب‌ها در ولایت‌های سردسیر افغانستان بدون دختران آغاز شد و حکومت فعلی تا اکنون به درخواست دختران و جامعه‌ی جهانی پاسخ مثبت نداده است.

با تشدید روند اخراج شهروندان افغانستان از پاکستان، جنبش «فانوس آزادی زنان افغانستان» هشدار داده است که این روند بیش از همه، زنان به‌ویژه فعالان مدنی و خبرنگاران را در معرض خطرهای جدی قرار می‌دهد. این جنبش با نشر اعلامیه‌ای گفته است که تعیین ضرب‌الاجل برای خروج مهاجران و افزایش فشارها، در شرایطی صورت می‌گیرد که «هیچ تضمینی برای بازگشت امن، داوطلبانه و با کرامت» به افغانستان وجود ندارد. در اعلامیه آمده است که بازگرداندن اجباری زنان، به‌ویژه آنانی که در حوزه‌های حقوق بشر و رسانه فعالیت داشته‌اند، می‌تواند آنان را در معرض تهدیدهای مستقیم و محدودیت‌های شدید قرار دهد. جنبش فانوس آزادی زنان افغانستان افزوده است که بسیاری از این زنان به‌دلیل وضعیت امنیتی و محدودیت‌های گسترده، ناگزیر به ترک کشور شده‌ و اکنون بازگرداندن‌شان، آنان را به «آینده‌ای نامعلوم و ناامن» سوق می‌دهد. در کنار آن، رسانه‌های بین‌المللی از افزایش فشارهای میدانی بر مهاجران افغانستانی حکایت دارد. پولیس پاکستان به افغانستانی‌های ساکن فیصل‌تاون راولپندی هشدار داده که خانه‌های خود را ترک کنند؛ اقدامی که در هفته‌های اخیر و هم‌زمان با تشدید روند اخراج‌ها شدت گرفته است. این جنبش از دولت پاکستان خواسته است که روند اخراج اجباری را فوراً متوقف کرده و در تعیین ضرب‌الاجل تجدیدنظر کند. همچنین آنان بر ضرورت همکاری با نهادهای بین‌المللی برای ایجاد راه‌کارهای انسانی و پایدار، با توجه ویژه به وضعیت زنان، تأکید کرده‌اند. در بخشی از اعلامیه آمده است: « نحوه برخورد با پناهندگان، آزمون واقعی تعهد به ارزش‌های انسانی است؛ آزمونی که نتیجه آن، نه‌تنها سرنوشت هزاران انسان، بلکه اعتبار وجدان جهانی را رقم خواهد زد.» جنبش فانوس آزادی، هم‌چنان از جامعه‌ی جهانی خواسته که برای حفاظت از جان و کرامت پناهندگان افغانستانی، به‌ویژه زنان، اقدام‌های فوری و عملی انجام دهد و در برابر وضعیت کنونی سکوت نکند. قابل ذکر است که پاکستان از دهه‌ها به این‌سو میزبان میلیون‌ها مهاجر افغانستانی است. اکنون روزانه هزاران نفر از طریق گذرگاه‌های مرزی مشترک با پاکستان، به افغانستان بازگردانده می‌شوند.

یونیسف یا صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد در افغانستان اعلام کرد که فقط ۱۴ درصد از کودکان دارای مهارت‌های اولیه خواندن هستند و ۹۳ درصد کودکان در صنف‌های ابتدایی مکاتب قادر به خواندن و درک یک متن کوتاه متناسب با سن خود نیستند. اين نهاد امروز (دوشنبه، ۳۱ حمل) با نشر گزارشی گفته است که ۲.۲ میلیون دختر در افغانستان به دلیل محدودیت از رفتن به مکتب محروم هستند و ادامه‌ی این محدودیت‌ها علیه دختران بالاتر از صنف ششم، حقوق و چشم‌انداز آنان را تضعیف کرده است. در گزارش آمده است که نظام آموزشی افغانستان با دشواری‌های گسترده‌ای روبروست و میلیون‌ها کودک به‌ویژه دختران از مکتب بازمانده‌اند. در گزارش هشدار داده شده است که کیفیت و ارتباط آموزشی در افغانستان به‌طور پیوسته در حال زوال است. در ادامه آمده است که در سطح ابتدایی، ۵۳ درصد از کودکان از مکتب بازمانده‌اند، بیش از نیمی از کودکان بازمانده از مکتب، دختران هستند. یونیسف تصریح کرد که از چهار میلیون کودک در مکتب‌های دولتی، مکتب‌های محلی و محیط‌های اضطراری با مواد آموزش و یادگیری حمایت کرده است. صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل افزوده است که از هر پنج کودک در افغانستان، یکی از آن‌ها درگیر کار کودک است و بیش از ۲۵درصد کودکان بین ۵-۱۷ ساله اضطراب را تجربه می‌کنند. در گزارش یونیسف آمده است که ۹۰ درصد کودکان در افغانستان به دلیل فقر و مشکلات اقتصادی از رژیم غذایی کافی محروم هستند. همچنین در گزارش آمده است که ۶۶.۹ درصد کودکان برابر با ۱۵ میلیون و ۵۶.۸ فیصد بزرگسالان، بیش از ۱۰.۶ میلیون تن در افغانستان در فقر چندبعدی زندگی می‌کنند. این نهاد افزود که افغانستان همچنان یکی از خطرناک‌ترین کشورها جهان برای نوزاد، کودک و مادران است و بسیاری از خانواده‌ها به مراکز صحی دسترسی ندارند و تعداد زیادی از کودکان به خاطر بیماری‌های قابل درمان، جان خود را از دست می‌دهند. یونیسف می‌گوید که افغانستان یکی از بالاترین نرخ‌های مرگ‌ومیر مادران را دارد و این رقم به ۶۲۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده می‌رسد. نرخ مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال نیز ۵۵ مورد در هر ۱۰۰۰ تولد زنده گزارش شده است. در گزارش آمده است که یونیسف در سال ۲۰۲۵ میلادی به بیش از ۲۰ میلیون نفر از جمله ۵.۶ میلیون کودک زیر پنج سال و ۱.۴ میلیون نوزاد خدمات صحی و مراقبت‌های صحی اولیه ارائه کرده است.

صندوق جمعیت سازمان ملل متحد در تازه‌ترین مورد اعلام کرده است که آموزش‌های بهداشتی و توزیع بسته‌های حمایتی در تغییر زندگی دختران و زنان در افغانستان در دوران قاعدگی بسیار اهمیت دارد. سازمان ملل در گزارشی به عنوان مثال داستان یک دختر ۱۶ ساله روستایی در افغانستان را روایت کرده که از قاعدگی احساس شرم و ناراحتی می‌کرده، اما پس از شرکت در جلسات آگاهی‌بخشی، اعتمادبه‌نفس لازم برای مدیریت بهداشت خود را به دست آورده است. در گزارش آمده است که درک آن دختر از منبع ترس و خجالت، به درک آن به عنوان یک فرآیند طبیعی و قابل کنترول تغییر یافت. صندوق جمعیت ملل متحد در گزارشش جلسات آموزشی را «حیاتی» خوانده و گفته این جلسات آگاهی‌بخشی در مورد بهداشت شخصی، استفاده ایمن از مواد بهداشتی و اهمیت کلی مدیریت صحیح قاعدگی، مطابق با شرایط محلی را ارائه می‌دهد. در گزارش آمده است که این جلسات که با حمایت مالی بخش کمک‌های بشردوستانه اتحادیه اروپا برگزار می‌شود، نه تنها آگاهی دختران را بیشتر می‌کند، بلکه نگاه آن‌ها را به یک فرآیند طبیعی تغییر می‌دهد. صندوق جمعیت ملل متحد می‌گوید تجربه دختر روستایی، نمونه‌ای موفق از ترکیب آموزش و دسترسی به امکانات بهداشتی است که نشان می‌دهد می‌توان با موانع غلبه کرد تا دختران با اطمینان خاطر سلامت خود را مدیریت کنند. باید گفت که در پی محدودیت‌های حکومت فعلی، دسترسی زنان به خدمات پزشکی دشوار و مراکز صحی و کادر پزشکی به صورت قابل توجهی در افغانستان کاهش یافته است. در نبود سیستم بهداشتی موثر و محدودیت شدید آموزشی، بسیاری از دختران افغان با ترس و شرم ناشی از عرف و پیشداوری‌های اجتماعی، دوران قاعدگی خود را تجربه می‌کنند. صندوق جمعیت سازمان ملل متحد قبلا گفته بود که نبود آگاهی و کمبود خدمات بهداشتی به شدت سلامت جسمی و روانی دختران را تهدید می‌کند.